Jubelton faalt bij kwijtschelding aflossingsvrije familielening

De casus
Een dochter ontving in 2020 een schenking van € 103.643 van haar ouders. De schenking bestond uit een gedeeltelijke kwijtschelding van een lening die de ouders in 2016 hadden verstrekt voor de aankoop van haar eigen woning. Het geld was rechtstreeks overgemaakt naar de derdengeldenrekening van de notaris. De lening had een looptijd van 30 jaar, was hypothecair verzekerd, maar was aflossingsvrij. Periodieke aflossingen waren dus niet overeengekomen.

In de aangifte schenkbelasting werd een beroep gedaan op de toenmalige eenmalig verhoogde vrijstelling voor de eigen woning. De inspecteur weigerde die vrijstelling, maar paste uiteindelijk wel de algemene eenmalig verhoogde vrijstelling toe. De aanslag schenkbelasting bleef daardoor deels in stand.

Geen eigenwoningschuld
De kern van de uitspraak is dat een lening niet alleen feitelijk moet zijn gebruikt voor de eigen woning. Voor toepassing van de verhoogde vrijstelling bij aflossing of kwijtschelding moet sprake zijn van een eigenwoningschuld. Voor nieuwe schulden vanaf 2013 betekent dit in beginsel dat contractueel en feitelijk ten minste annuïtair en in maximaal 360 maanden volledig moet worden afgelost.

In deze zaak stond vast dat de familielening aflossingsvrij was. Daarmee voldeed de lening niet aan de aflossingseis van artikel 3.119a Wet IB 2001. De kwijtschelding kon daarom niet worden gezien als een schenking die werd aangewend voor aflossing van een eigenwoningschuld in de zin van de regeling.

Aangifteformulier wekt geen vertrouwen
De dochter deed daarnaast een beroep op het vertrouwensbeginsel. Zij stelde dat zij het aangifteformulier schenkbelasting en de toelichting zorgvuldig had doorgenomen en dat daaruit voor haar bleek dat de vrijstelling toepasbaar was. Volgens haar maakte het formulier onvoldoende duidelijk dat de lening moest kwalificeren als eigenwoningschuld.

De rechtbank volgt dit niet. In de toelichting bij de aangifte werden de begrippen “eigen woning” en “eigenwoningschuld” genoemd. Dat zijn fiscale begrippen met een wettelijke betekenis. Wie gebruik wil maken van een forse vrijstelling, moet volgens de rechtbank voldoende onderzoek doen naar de voorwaarden. Juist bij een aflossingsvrije lening had duidelijk moeten zijn dat de aflossingseis een aandachtspunt was. Het aangifteformulier bevatte bovendien geen toezegging of bevestiging dat recht bestond op de vrijstelling. Het beroep op het vertrouwensbeginsel werd daarom verworpen.

Praktijkbelang voor adviseurs
De uitspraak is vooral relevant voor oude “jubelton”-situaties waarin nog binnen de bestedingstermijn is afgelost of kwijtgescholden, en voor familiebankconstructies waarbij in het verleden een lening is verstrekt voor aankoop of verbouwing van de eigen woning.

De belangrijke les is dat “gebruikt voor de woning” niet hetzelfde is als “eigenwoningschuld”. Bij een bancaire of familielening die vanaf 2013 is aangegaan, moet worden gecontroleerd of de lening fiscaal in box 1 kwalificeert. Is de lening aflossingsvrij en valt deze niet onder overgangsrecht voor bestaande eigenwoningschulden, dan kan aflossing of kwijtschelding daarvan niet zonder meer onder de eigenwoningvrijstelling voor de schenkbelasting worden gebracht.

Dat kan pijnlijk uitpakken. In de praktijk werd bij familieleningen vaak vooral gekeken naar de besteding van de gelden: is het geld naar de notaris gegaan, is de woning gekocht, is hypotheekrecht gevestigd? Deze uitspraak laat zien dat die feiten niet genoeg zijn. De civielrechtelijke zekerheid en de feitelijke woningfinanciering repareren niet het ontbreken van de fiscale aflossingsverplichting.

Aandachtspunten
Controleer bij aflossing of kwijtschelding van een familielening altijd eerst of de schuld kwalificeert als eigenwoningschuld. Leg bij een familiebanklening niet alleen rente, looptijd en zekerheden vast, maar ook een fiscaal juiste aflossingsverplichting als box 1-renteaftrek en eigenwoningfaciliteiten gewenst zijn. Bij oude jubeltondossiers blijft daarnaast van belang dat de vrijstelling tijdig is geclaimd in de aangifte schenkbelasting en dat de schenking binnen de geldende termijn is aangewend voor een toegestaan eigenwoningdoel.

Brfon: Rechtspraak