Verdeling van de woning bij scheiding: de valkuil van een oud convenant zonder levering

De man was eerder gehuwd geweest. In het convenant uit 2007 was afgesproken dat de voormalige echtelijke woning aan hem werd toegedeeld. De overbedeling werd vastgesteld op € 45.000, te betalen aan zijn toenmalige ex-echtgenote. Ook zouden partijen bij de notaris de levering van haar aandeel in de woning regelen. Die levering vond echter niet plaats. De ex-echtgenote bleef daardoor goederenrechtelijk nog steeds eigenaar van de onverdeelde helft van de woning.

Daarna trouwde de man in 2010 opnieuw, ditmaal in de wettelijke gemeenschap van goederen. Bij de latere echtscheiding met zijn tweede echtgenote ontstond discussie: viel alleen de helft van de woning van de man in de gemeenschap, of moest ook rekening worden gehouden met de eerdere toedeling uit het convenant?

De rechtbank oordeelde dat de tweede echtgenote slechts recht had op 25% van de overwaarde: de helft van het aandeel van de man in de woning. Het hof ziet dat genuanceerder. De woning was namelijk weliswaar goederenrechtelijk nog niet volledig aan de man geleverd, maar het convenant had wél een afdwingbaar vorderingsrecht opgeleverd: het recht van de man om van zijn eerste ex-echtgenote medewerking aan levering van haar onverdeelde helft te verlangen. Ook dat vorderingsrecht viel in de tweede huwelijksgemeenschap.

Het hof trekt daarom een praktische lijn. Niet de volledige woning viel als eigendom in de gemeenschap, omdat voor overdracht van registergoederen een notariële akte en inschrijving vereist zijn. Dat de man volgens het Kadaster als enig eigenaar stond vermeld, was niet beslissend. Wel vielen in de gemeenschap: de onverdeelde helft van de man, het vorderingsrecht op levering van de andere helft én de daarmee samenhangende resterende schuld aan de eerste ex-echtgenote. Die schuld bedroeg nog € 25.125, mogelijk vermeerderd met wettelijke rente.

Omdat de man niet in staat was zijn tweede ex-echtgenote uit te kopen, moest de woning worden verkocht. De eerste ex-echtgenote hoefde volgens het hof niet in deze procedure te worden betrokken. De notaris kan het bedrag dat haar toekomt in depot houden. Als zij alsnog niet meewerkt aan levering, kunnen de noodzakelijke kosten om haar medewerking af te dwingen drukken op de opbrengst.

De verkoopopbrengst moet volgens het hof worden verminderd met de resterende hypotheek, de resterende vordering van de eerste ex-echtgenote inclusief eventuele rente, verkoop- en overdrachtskosten en eventuele kosten voor het afdwingen van medewerking aan de levering. Wat daarna resteert, wordt tussen de man en zijn tweede ex-echtgenote bij helfte verdeeld.

Praktische betekenis voor adviseurs
Deze uitspraak laat zien dat een echtscheidingsconvenant pas echt is afgerond als ook de goederenrechtelijke uitvoering heeft plaatsgevonden. Een afspraak “de woning wordt aan X toegedeeld” is niet hetzelfde als levering van het aandeel in de woning. Voor de juridische eigendom blijft de notariële akte beslissend.

Tegelijk is een niet-uitgevoerde afspraak niet zonder waarde. Een vordering tot levering kan zelf een vermogensrecht zijn dat in een latere huwelijksgemeenschap valt. Voor de financiële afwikkeling kan daardoor een uitkomst ontstaan die dicht bij een 50/50-verdeling van de netto-opbrengst ligt, terwijl goederenrechtelijk maar één helft van de woning tot de gemeenschap behoort.

Voor hypotheekadviseurs is vooral van belang dat “oude” scheidingsafspraken in latere hypotheek- of echtscheidingsdossiers opnieuw relevant kunnen worden. Controleer daarom bij herfinanciering, relatiebeëindiging of verkoop niet alleen wie in het Kadaster staat, maar ook of eerdere convenanten, leveringsakten, ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid en eventuele overbedelingsschulden daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

Bron: Rechtspraak