Twee starters bieden € 275.155 op hun eerste woning zonder financieringsvoorbehoud. Uiteindelijk krijgen zij geen hypotheek en maken de verkopers aanspraak op een boete van € 27.515,50. Volgens de Rechtbank Noord-Nederland had de hypotheekadviseur de kopers vóór het bod én tijdens de bedenktijd uitdrukkelijk moeten waarschuwen. De rechtbank acht het advieskantoor aansprakelijk voor de daardoor geleden schade en houdt de beslissing over het te vergoeden bedrag aan.
De feiten
Een van de kopers werkte sinds kort in loondienst in de kapperszaak van zijn broer. Daarnaast dreef hij met diezelfde broer een transportonderneming in een vof. Voor een bedrijfsauto liep een leasecontract waarvoor zakelijk krediet was verstrekt.
Het advieskantoor ontving op 24 april 2024 de conceptkoopovereenkomst, waarin het financieringsvoorbehoud was doorgehaald. Op 26 april volgde een renteaanbod. De geldverstrekker vroeg nog om stukken, waaronder een inkomensverklaring voor ondernemers in verband met het geregistreerde zakelijke krediet. De kopers tekenden op 29 april. Tijdens de bedenktijd bleek dat een beoordeling op korte termijn niet haalbaar was. De verkopers stemden niet in met het gevraagde uitstel. De kopers lieten de bedenktijd verstrijken en tekenden op 6 mei de aanvraag voor een bankgarantie.
Ook latere aanvragen leverden geen financiering op. De geplande levering op 1 juli ging niet door. De verkopers stelden de kopers op 2 juli in gebreke, ontbonden de koop op 18 juli en eisten de contractuele boete van 10% van de koopsom. De garantieverstrekker vorderde vervolgens € 27.815,50 terug van de kopers, inclusief kosten.
De juridische vraag
Heeft het advieskantoor de zorg van een redelijk bekwaam en redelijk handelend hypotheekadviseur in acht genomen? De rechtbank kwalificeert de relatie als een overeenkomst van opdracht (art. 7:400 BW) en toetst het handelen aan de zorgplicht van art. 7:401 BW. Centraal staan de waarschuwingen op de momenten waarop de kopers nog konden kiezen, de inventarisatie aan het begin van het traject en de vastlegging van het advies.
Het oordeel van de rechtbank
De waarschuwing was op twee momenten nodig. Vóór het bod moest de adviseur uitdrukkelijk uitleggen wat er kon gebeuren als de kopers de koopsom op de leveringsdatum niet konden betalen. Tijdens de bedenktijd moest hij opnieuw waarschuwen toen bleek dat de financiering niet binnen die termijn rond zou komen. In deze zaak was dat de laatste gelegenheid om zich zonder mogelijke nadelige financiële gevolgen terug te trekken. De rechtbank woog mee dat de kopers jong en onervaren waren. Toen het kantoor vóór ondertekening bekend raakte met het zakelijke krediet en de vof-deelname, lag een waarschuwing eveneens in de rede (r.o. 4.5–4.6).
Het kantoor kon zijn verweer onvoldoende onderbouwen. Het stelde dat het had gewaarschuwd en tijdens de bedenktijd had geadviseerd de koop te ontbinden. Aantekeningen en correspondentie die dit ondersteunden, ontbraken. Uit gesprekstranscripties bleek juist dat de adviseur herhaaldelijk een positieve uitkomst verwachtte. Pas op 12 juli gaf hij uitdrukkelijk aan dat hij geen vertrouwen meer kon geven dat er nog financiering zou komen. De rechtbank verwachtte dat het kantoor kon toelichten wat het had besproken en dat met dossierstukken kon onderbouwen. Dat is de verzwaarde motiveringsplicht waarop de rechtbank doelt (r.o. 4.6–4.7).
De adviseur moest zelf doorvragen. Het kantoor voerde aan dat de kopers belangrijke informatie hadden achtergehouden, waaronder het dienstverband bij familie, de vof, het zakelijke krediet en een eerdere afwijzing. Volgens de rechtbank moest de adviseur dergelijke informatie bij aanvang actief uitvragen. Van deze starters kon niet worden verwacht dat zij zelf direct inzagen welke gegevens voor de aanvraag van belang waren. Het beroep op eigen schuld (art. 6:101 BW) slaagde daarom niet (r.o. 4.8).
De omvang van de schade staat nog open. De kopers vorderden € 29.976,35. De rechtbank beschouwde de aangevoerde kosten in beginsel als gevolg van de zorgplichtschending. Zij verlangde in dit geval niet dat de kopers de verkopers zouden aanspreken om de boete te laten matigen. Dat de woning later voor een hoger bedrag werd verkocht, was op zichzelf onvoldoende om aan te nemen dat matiging zou slagen. De kopers moeten nog stukken overleggen waaruit hun betalingsverplichting aan de garantieverstrekker en de omvang daarvan blijken. Het kantoor mag daarop reageren. Het VVP-bericht spreekt van circa € 30.000 aan te vergoeden schade. Het vonnis houdt iedere verdere beslissing aan (r.o. 4.9–4.12 en 5.1–5.2).
Wat betekent dit voor hypotheekadviseurs?
Een berekening van de maximale leensom kan gunstig uitvallen terwijl de geldverstrekker nog vragen heeft over de bestendigheid van het inkomen, de zakelijke verplichtingen of de benodigde bewijsstukken. Maak bij elk beslismoment duidelijk welke beoordeling nog openstaat en wat dat betekent voor de koop. Een renteaanbod met openstaande documentvereisten geeft de klant nog geen zekerheid over de financiering. Juist bij een koop zonder financieringsvoorbehoud moet de klant die onzekerheid kunnen meewegen zolang terugtrekken nog mogelijk is.
Drie praktische tips
Bronnen:
Fintool
info@fintool.nl
085 111 89 99