Relatiebeëindiging hoort structureel in het hypotheekadvies

De gids sluit aan bij de herziene AFM-Leidraad Hypotheekadvisering 2026. Daarin is relatiebeëindiging expliciet opgenomen als life event waarmee de hypotheekadviseur rekening moet houden. Fintool schreef eerder al dat de nieuwe AFM-leidraad de zelfstandige rol van de adviseur benadrukt: hypotheekadvies is geen standaardverhaal, maar moet aansluiten bij de individuele klant. Daarbij zijn onder meer verduurzaming en relatiebeëindiging als nieuwe thema’s toegevoegd.

Financiële kwetsbaarheid ontstaat vaak vóór de breuk
De kern van de gids is dat de financiële gevolgen van een relatiebreuk meestal niet pas ontstaan op het moment dat partners uit elkaar gaan. De basis ligt vaak jaren eerder, door keuzes over werk, zorg, inkomen, pensioenopbouw, vermogen en wonen. Denk aan de partner die minder gaat werken voor de kinderen, minder pensioen opbouwt en minder vermogen kan vormen. Zolang de relatie goed gaat, voelt dat als een gezamenlijke keuze. Bij relatiebeëindiging kan blijken dat vooral één partner de financiële gevolgen draagt.

WOMEN Inc. noemt verschillende cijfers die de urgentie onderstrepen. Zo heeft volgens de gids 4 op de 10 stellen geen afspraken gemaakt over geldzaken, is 1 op de 3 Nederlanders niet goed op de hoogte van de financiële gevolgen van een relatiebreuk en is slechts 13% van de klanten volledig geïnformeerd over het risico van relatiebeëindiging in het hypotheekgesprek. Ook wijst de gids op structurele verschillen tussen mannen en vrouwen: vrouwen zijn vaker financieel afhankelijk, verliezen gemiddeld meer koopkracht na scheiding en bouwen gemiddeld minder pensioen op.

Van ongemakkelijk onderwerp naar vast adviesonderdeel
Voor de adviseur is de belangrijkste boodschap praktisch: maak relatiebeëindiging bespreekbaar als normaal onderdeel van een compleet financieel advies. Niet als voorspelling of oordeel over de relatie, maar als financieel scenario naast overlijden of arbeidsongeschiktheid. De gids adviseert om het onderwerp niet abrupt te openen met de vraag wat er gebeurt “als jullie uit elkaar gaan”, maar eerst aan te sluiten bij bekende scenario’s en vervolgens de brug te maken naar relatiebeëindiging.

De gids geeft concrete momenten waarop het onderwerp logisch aan bod kan komen: samenwonen, trouwen, aankoop of verbouwing van de woning, gezinsuitbreiding, minder werken, ondernemerschap, pensioenplanning en bespreking van het overlijdensscenario. Door relatiebeëindiging te koppelen aan keuzes die klanten toch al maken, wordt het minder beladen en meer onderdeel van zorgvuldige advisering.

Wat moet de adviseur inventariseren?
De gids bevat een praktische route voor het adviesgesprek. Vooraf kunnen klanten al drie vragen meekrijgen: hoe verdelen zij werk en zorgtaken, welke financiële zaken zien zij als gezamenlijk of persoonlijk, en passen de gemaakte afspraken nog bij de werkelijke verdeling van werk, zorg en inkomen? Tijdens het gesprek zijn vooral open vragen van belang over inkomen, kostenverdeling, inbreng in de woning, spaargeld, verbouwingen, pensioenopbouw en toekomstige scenario’s.

Voor hypotheekadviseurs is vooral de koppeling met de eigen woning relevant. Kan ieder van de partners de woonlasten zelfstandig dragen? Is overname van de woning door één partner realistisch? Wat gebeurt er bij verkoop of restschuld? Hoe is de inbreng in de woning verdeeld? Zijn aflossingen, extra stortingen of verbouwingskosten goed vastgelegd? Juist daar raken civiel recht, fiscaliteit en hypotheekadvies elkaar.

Dat sluit aan bij eerdere Fintool-publicaties over draagplichtovereenkomsten. Fintool waarschuwde eerder dat het fout kan gaan wanneer een draagplichtovereenkomst niet aansluit op het samenlevingscontract. Bij extra aflossingen of afspraken dat woonlasten naar rato van inkomen worden gedragen, kan de uiteindelijke vermogensverdeling anders uitpakken dan partners verwachten. Dat kan tot conflicten en mogelijk claims richting de adviseur leiden.

Vastlegging in adviesrapport en dossier
Een belangrijk onderdeel van de publicatie is de modelparagraaf voor het adviesrapport. De gedachte daarachter is dat bestaande standaardteksten vaak te beperkt zijn. Veel teksten gaan alleen in op de vraag of één partner de woning en hypotheek zelfstandig kan overnemen. Dat is relevant, maar volgens de gids onvoldoende. Relatiebeëindiging raakt ook financiële afhankelijkheid, vermogensopbouw, pensioen, vergoedingsrechten, gezamenlijke schulden en interne draagplicht.

De modelparagraaf werkt met klantspecifieke invulvelden en behandelt onder meer de relatievorm, woningbehoud na scheiding, financiële afhankelijkheid, vermenging van geld en gezamenlijke schulden. De gids benadrukt daarbij dat de paragraaf geen juridisch of fiscaal maatwerkadvies vervangt. Waar juridische afspraken moeten worden opgesteld of aangepast, ligt verwijzing naar notaris, fiscalist of scheidingsdeskundige voor de hand.

Voor de eigenwoningregeling is vooral de interne draagplicht van belang. Fintool publiceerde recent een helpdeskvraag over ongehuwde partners met verschillend eigenwoningverleden die via een draagplichtovereenkomst het eigenwoningverleden gescheiden willen houden. Daarbij spelen onder meer bestaande eigenwoningschuld, annuïtaire aflossing, eigenwoningreserve en de opbouw van leningdelen een rol.

Adviespraktijk: signaleren, bespreken, verwijzen
De adviseur hoeft niet elk juridisch of fiscaal detail zelf op te lossen. Wel moet hij of zij signaleren waar de risico’s zitten, deze klantspecifiek bespreken en duidelijk vastleggen welke keuzes, risico’s en vervolgstappen aan de orde zijn geweest. Denk aan actualisatie van een samenlevingsovereenkomst of huwelijkse voorwaarden, afspraken over vergoedingsrechten, pensioenverdeling, draagplicht van hypotheekschulden en de verdeling van een eventuele restschuld.

Daarbij verdient ook de positie van de minstverdienende partner expliciete aandacht. Die partner is bij relatiebeëindiging vaak kwetsbaarder door lagere inkomsten, minder pensioenopbouw, minder vermogen en een zwakkere positie op de woningmarkt. Een goed hypotheekadvies gaat daarom niet alleen over maximale leencapaciteit vandaag, maar ook over de vraag of gemaakte keuzes voor beide partners uitlegbaar en evenwichtig zijn als de situatie later verandert.

Conclusie
Relatiebeëindiging is geen bijzin meer in het hypotheekadvies. De combinatie van de herziene AFM-leidraad, de praktische gids van WOMEN Inc. en De Scheidingsdeskundige en bestaande Fintool-dossiers over draagplicht, eigenwoningverleden en samenlevingscontracten laat zien dat adviseurs dit onderwerp structureel moeten meenemen. Niet om wantrouwen te zaaien, maar om klanten te helpen afspraken te maken zolang de relatie goed is.

Een passend adviesrapport benoemt daarom niet alleen overlijden en arbeidsongeschiktheid, maar ook relatiebeëindiging. Inclusief de vraag wie financieel kwetsbaar is, wie welk vermogen inbrengt, wie welke schuld draagt en welke afspraken nodig zijn om latere discussies te voorkomen.

Bron: Women INC