ETS2: CO2-beprijzing raakt huishoudens heel verschillend

Van aardgasrekening tot benzinepomp
Volgens het PBL ligt de ETS2-prijs in 2030 naar verwachting tussen € 57 en € 135 per ton CO2. Dat vertaalt zich bij aardgas in een prijsstijging van ongeveer 10 tot 24 cent per m³. Voor benzine en diesel gaat het om circa 13 tot 35 cent per liter motorbrandstof; aan de pomp komt daar nog btw-effect bij.

De verschillen tussen huishoudens zijn groot. Een eigenaar van een klein appartement die 6.000 kilometer per jaar rijdt, betaalt in 2030 naar verwachting circa € 10 tot € 20 per maand extra. Bewoners van een oude grote vrijstaande woning die 20.000 kilometer per jaar rijden, kunnen uitkomen op circa € 30 tot € 70 per maand extra. Huishoudens met een elektrische auto en volledig elektrische warmtepomp betalen deze specifieke ETS2-meerkosten voor vervoer en verwarming niet.

Voor benzinerijders heeft PBL de jaarlijkse extra brandstofkosten doorgerekend. Bij 6.000 kilometer per jaar gaat het in 2030, afhankelijk van de CO2-prijs, om circa € 40 tot € 130 extra per jaar. Bij 20.000 kilometer per jaar loopt dit op tot circa € 140 tot € 430 extra per jaar.

Kwetsbare huishoudens en beperkte invloed Nederland
Het ETS2 is een Europees systeem. De Nederlandse overheid heeft daarom maar beperkt invloed op de CO2-prijs. Die prijs wordt vooral bepaald door de uitstootontwikkeling in grote lidstaten, zoals Duitsland, Frankrijk en Italië. Nederland kan wel beleid voeren om huishoudens te helpen hun fossiele brandstofverbruik te verminderen of om kwetsbare huishoudens te compenseren.

Het risico zit vooral bij huishoudens die én hoge energielasten hebben én weinig handelingsperspectief. Denk aan huurders die afhankelijk zijn van de verhuurder, huishoudens met een slecht geïsoleerde woning, of huishoudens die voor werk of zorg afhankelijk zijn van een brandstofauto. PBL wijst erop dat gerichte maatregelen effectiever zijn dan brede compensatie, maar ook moeilijker uitvoerbaar zijn omdat energiearmoede en vooral vervoersarmoede niet altijd eenvoudig zijn af te bakenen.

Nederland kan in de periode 2026 tot en met 2032 aanspraak maken op € 720 miljoen uit het Europese Sociaal Klimaatfonds. Dat fonds is bedoeld voor kwetsbare huishoudens en micro-ondernemingen die onevenredig worden geraakt door ETS2. In het Nederlandse plan wordt onder meer gedacht aan energiehuizen, aanvulling van het Nationaal Warmtefonds, een publiek energiefonds en fixteams voor micro-ondernemingen.

Fiscale en adviespraktijk: let op stapeling
Voor adviseurs is vooral de stapeling van lasten en prikkels relevant. Nederlandse huishoudens betalen al energiebelasting op aardgas en accijns op motorbrandstoffen. PBL rekent voor dat de bestaande brandstofaccijns en energiebelasting, uitgedrukt per ton CO2, al substantieel zijn. ETS2 komt daar als CO2-prijs bovenop. Tegelijkertijd verandert ETS2 de businesscase van verduurzaming. Isolatie, een hybride of volledig elektrische warmtepomp, elektrisch rijden en een lager fossiel brandstofverbruik worden financieel aantrekkelijker. PBL waarschuwt wel dat een volatiele ETS2-prijs onzekerheid geeft over de terugverdientijd van investeringen. Een voorspelbaar prijspad, bijvoorbeeld via een prijscorridor, kan de effectiviteit vergroten en draagvlak behouden.

Aandachtspunten voor adviseurs
ETS2 is geen hypotheekregel, maar kan wel relevant worden in de betaalbaarheid van wonen. Bij aankoop, verbouwing of renteherziening kan het zinvol zijn om niet alleen naar huidige woonlasten te kijken, maar ook naar toekomstige energiegevoeligheid. Een slecht geïsoleerde woning met aardgasverwarming krijgt een ander risicoprofiel dan een goed geïsoleerde woning met warmtepomp. Dat geldt te meer als een huishouden ook afhankelijk is van een brandstofauto.

Voor de adviespraktijk ligt de koppeling met verduurzamingsbudgetten, energiebesparende voorzieningen, ISDE, Warmtefonds en energielabels voor de hand. Het ETS2 vergroot de relevantie van vragen als: kan de klant investeren in isolatie, is een hybride warmtepomp passend, wat betekent het energielabel voor financieringsruimte en woonlasten, en hoe kwetsbaar is het huishouden voor stijgende gas- en brandstofprijzen?

Conclusie
ETS2 maakt fossiel energiegebruik duurder, maar de rekening komt niet bij ieder huishouden even hard terecht. De grootste gevolgen liggen bij huishoudens met een hoge aardgasvraag, veel autokilometers op fossiele brandstof en beperkte financiële ruimte om te verduurzamen. Voor financieel adviseurs is ETS2 daarom vooral een extra reden om verduurzaming, energielasten en betaalbaarheid integraal mee te nemen in het woonadvies.

Bron: PBL