Bouwleges 2026: gemiddelde stijging beperkt, verschillen blijven fors

Gemiddelden maskeren forse uitschieters
Gemiddeld is de stijging in 2026 beperkt. Voor een vrijstaande nieuwbouwwoning binnen het omgevingsplan stijgen de leges in de steekproef met 2,08% naar gemiddeld € 6.468. Voor nieuwbouw buiten het omgevingsplan stijgen de leges met 0,79% naar gemiddeld € 11.008. Voor een verbouwing dalen de gemiddelde leges juist met 1,13% naar € 2.932.

Die gemiddelden zeggen echter weinig over de individuele gemeente. Voor een vrijstaande woning buiten het omgevingsplan rekent Ede in de steekproef € 44.628, terwijl Amsterdam voor een vergelijkbare aanvraag uitkomt op € 1.018. Bij verbouwingen loopt het uiteen van € 938 in Breda tot € 6.525 in Zeist.

Opvallende uitschieters zijn er ook bij de jaarmutaties. Woensdrecht verhoogt de leges voor een vrijstaande woning binnen het omgevingsplan van € 570 naar € 3.975, een stijging van 597,37%. Bij dezelfde gemeente dalen de leges voor een verbouwing juist van € 4.210 naar € 1.988. De Ronde Venen laat daarentegen forse dalingen zien: binnen het omgevingsplan van € 15.880 naar € 10.661 en bij verbouwing van € 5.122 naar € 3.511.

Omgevingswet en Wkb maken vergelijking niet eenvoudiger
Vereniging Eigen Huis wijst erop dat sinds 2024 de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen gelden. Bij veel nieuwbouwprojecten is een private kwaliteitsborger verplicht. Volgens VEH worden de kosten daarvan uiteindelijk doorberekend aan koper of particuliere opdrachtgever; de vereniging noemt een gemiddelde van circa € 6.500 per woning.

Daarmee komt een belangrijke vraag terug: als gemeenten bepaalde bouwtechnische controles niet meer zelf uitvoeren, waarom dalen de bouwleges dan niet duidelijker? VEH stelt dat gemeenten onvoldoende inzichtelijk maken hoe hun tarieven zijn opgebouwd. Gemeenten mogen geen winst maken op leges en mogen inkomsten uit bouwleges niet gebruiken om andere woonlasten te verlagen.

Adviespraktijk: let op liquiditeit en financieringsruimte
Voor financieel adviseurs is dit niet alleen een gemeentelijke-tarievenkwestie. Bouwleges kunnen direct invloed hebben op de liquiditeitsplanning, de benodigde financiering en de haalbaarheid van particuliere nieuwbouw of verbouw. Een verschil van enkele duizenden euro’s kan al relevant zijn; bij uitschieters van € 20.000 of meer kan dit het budget wezenlijk raken.

Bij sloop/nieuwbouw, samenvoegen van woningen of een verbouwing met vergunningstraject is het verstandig om vooraf niet alleen bouwkosten en meerwerk, maar ook leges, welstandskosten, kosten kwaliteitsborger en eventuele aanvullende leges mee te nemen. In de Fintool-helpdeskbestanden is geen recent item aangetroffen dat specifiek over bouwleges als gemeentelijke heffing gaat. Wel komen verwante adviespunten terug, zoals financiering bij sloop en nieuwbouw, de fiscale positie van een bouwtitel, omgevingsvergunningen bij samenvoeging van woningen en de bewijslast rondom kosten van verbouwing.

Bron: Vereniging Eigen Huis

Redactionele noot
De discussie is dus niet nieuw. Nieuw is vooral dat de verschillen na invoering van Omgevingswet en Wkb nog steeds moeilijk uitlegbaar zijn. Voor de adviespraktijk blijft het praktische aandachtspunt: neem gemeentelijke bouwleges en verplichte externe kwaliteitsborging vroegtijdig mee in de financieringsopzet. Dat voorkomt dat een vergunningstraject pas laat in het proces een onverwachte budgetpost wordt.