Implementatiewet “online financiële diensten”: wat moet u straks anders doen?

 Achtergrond: van oude afstandsverkopen naar modern online consumentenrecht
De nieuwe richtlijn trekt de “oude” Richtlijn 2002/65/EG over verkoop op afstand van financiële diensten in. De kern van die regels wordt ondergebracht in de bestaande Richtlijn consumentenrechten 2011/83/EU, waarvan het toepassingsbereik wordt uitgebreid naar op afstand gesloten overeenkomsten inzake financiële diensten (bijvoorbeeld internet, telefoon, app). Doel van de richtlijn en de implementatiewet:

• één, gemoderniseerd kader voor (online) verkoop op afstand;
• hoog en uniform niveau van consumentenbescherming in de EU;
• bevorderen van grensoverschrijdende dienstverlening;
• “vangnetfunctie” voor producten/diensten die buiten sectorspecifieke EU-regels vielen.

Belangrijkste wetswijzigingen in het kort

Wft: vangnet en uitbreiding reikwijdte

In de Wft gebeurt onder meer het volgende:

• Artikel 1:6 Wft: bepaalde pechhulporganisaties (branche Hulpverlening) blijven buiten Solvency II, maar komen wél onder de regels voor verkoop op afstand te vallen (precontractuele informatie en zorgvuldigheidseisen).
• Artikel 1:20 Wft: kortlopende kredieten en “buy now, pay later”-achtige faciliteiten die nu grotendeels buiten de Wft vallen, worden voor het deel “op afstand” onder de regels van o.a. art. 4:19, 4:20 en 4:25 Wft gebracht.
• Artikel 4:18 Wft: er komt een grondslag om bij AMvB nieuwe (financiële) producten/diensten aan te wijzen waarop de afstandsregels gaan gelden. Dat maakt het regime flexibel richting nieuwe fintech-producten.

Burgerlijk Wetboek: de online ontbindingsfunctie (de “herroepingsknop”)

De grootste verandering zit in het BW. Een nieuw artikel 6:230oa BW verplicht handelaren – inclusief financiële ondernemingen – om op hun online-interface (website, app, portaal) een ontbindingsfunctie aan te bieden voor overeenkomsten op afstand die via die interface zijn gesloten. Belangrijk:

• De functie moet duidelijk zichtbaar en gemakkelijk toegankelijk zijn.
• Uit de benaming moet ondubbelzinnig blijken dat de overeenkomst hiermee kan worden ontbonden.
• De consument moet in het formulier ten minste kunnen invullen: naam, identificatie van de overeenkomst en het kanaal waarop de bevestiging kan worden ontvangen.
• Na het verzenden van de verklaring moet er weer een knop of functie zijn waarmee de ontbinding kan worden bevestigd, waarna de handelaar de ontvangst onverwijld bevestigt op een duurzame gegevensdrager (bijv. e-mail).

De ontbindingsfunctie:

• schept géén nieuw ontbindingsrecht, maar maakt het bestaande recht makkelijker uitoefenbaar;
• moet tijdens de hele wettelijke ontbindingstermijn – inclusief eventuele verlenging bij gebrekkige informatieverstrekking – permanent beschikbaar blijven.

De functie geldt voor alle via een online-interface gesloten consumentenovereenkomsten, dus niet alleen voor financiële producten en diensten. Daarom wordt artikel 6:230oa in de algemene paragraaf van afdeling 6.5.2b BW geplaatst.

Buiten de verkoopruimte: Nederlandse “kop”

Nederland kiest er bewust voor om de nieuwe BW-regels ook van toepassing te laten zijn op overeenkomsten buiten de verkoopruimte (colportage, huis-aan-huis-verkoop, verkoop op straat etc.). Het ATR (Adviescollege Toetsing Regeldruk) merkt terecht op dat dit een nationale kop is die verder gaat dan de richtlijn en daardoor extra regeldruk kan opleveren. Het college vraagt om die extra regeldruk expliciet te motiveren en kwantificeren in de toelichting.

Nieuwe verplichtingen voor financiële ondernemingen

Ontbindingsknop op de online klantomgeving

Voor praktisch alle financiële ondernemingen wordt dit hét zichtbare element: de digitale ontbindingsknop.

• Verplicht voor alle via een online-interface gesloten consumentenovereenkomsten waarop een ontbindingsrecht van toepassing is (bijv. veel verzekeringen, bepaalde kredieten, beleggingsdiensten).
• Niet verplicht als het product op grond van het BW is uitgezonderd van ontbinding (denk aan bepaalde marktgebonden producten en verzekeringen met een looptijd korter dan een maand).
• De knob móet zelfstandig op de site of in de app vindbaar zijn. Een e-mail met link naar een annuleringspagina is een nuttige aanvulling, maar mag de knop niet vervangen.

Consequenties voor de praktijk:

• Alle klantreizen waarbij de consument online akkoord gaat (ook “eenvoudige” bevestiging van een telefonisch aanbod via een portal) moeten worden geïnventariseerd.
• Portalen van bijvoorbeeld hypotheekketens of serviceproviders waarin consumenten documenten accorderen, zullen een duidelijk zichtbare route naar de online ontbindingsfunctie moeten krijgen.
• UX-keuzes zijn vrij, zolang aan de wettelijke eisen wordt voldaan; dat biedt ruimte voor een eigen vormgeving.

Precontractuele informatie: modernisering

De richtlijn scherpt de regels voor de precontractuele informatie aan. Zo moet de financiële onderneming o.a. haar e-mailadres vermelden en duidelijk informeren over de beschikbaarheid en plaats van de ontbindingsfunctie. Nederland maakt gebruik van een lidstaatoptie om de bestaande taalvoorschriften te handhaven: informatie moet in principe in het Nederlands worden verstrekt (met beperkte mogelijkheid om op verzoek van de consument een andere taal te gebruiken).

Verbod op “dark patterns”

Nieuw is een expliciet verbod op online-interfaces die consumenten misleiden, manipuleren of hun vermogen tot een vrije en geïnformeerde beslissing wezenlijk verstoren (de bekende “dark patterns”). De AFM wijst in haar uitvoeringstoets op de noodzaak van nieuwe expertise en een aparte toezichtstrategie op dit punt; de nadere uitwerking volgt in het BGfo. Voor de praktijk betekent dit onder meer:

• geen vooraf aangevinkte aanvullende dekkingen;
• geen misleidende knopteksten (“Verder” die in feite een contract sluit);
• geen onnodig ingewikkelde route om opzegging of ontbinding te vinden.

Recht op menselijke tussenkomst bij geautomatiseerd advies

Gebruikt u roboadvies, algoritmische beslisbomen of chatbots in het advies- of informatieproces? De consument krijgt recht op menselijke tussenkomst, in dezelfde taal als de precontractuele informatie. De AFM benadrukt dat iedere financiële dienstverlener die geautomatiseerd advies aanbiedt, moet beschikken over een klantenservice met voldoende opgeleide medewerkers om vragen te beantwoorden.

Vangnet voor “gaten” in de Wft

Door de wijzigingen in art. 1:6, 1:20 en 4:18 Wft vallen ook bepaalde pechhulpdiensten en kortlopende kredieten onder de afstandsregels, terwijl zij eerder waren uitgezonderd. De AFM verwacht een nieuwe toezichttaak op pechhulpdiensten en constateert dat het ministerie via AMvB in de toekomst nog nieuwe producten kan toevoegen; daarmee kunnen aanvullende toezichttaken ontstaan.

Toezicht en handhaving: ACM én AFM

• De ACM houdt toezicht op handelaren bij niet-financiële overeenkomsten (denk aan webshops) en daarmee ook op de ontbindingsknop voor “gewone” consumentenovereenkomsten.
• De AFM is toezichthouder bij financiële diensten en activiteiten, inclusief de ontbindingsfunctie, de precontractuele informatie en de regels over online-interfaces.

De ACM acht de wet uitvoerbaar en handhaafbaar op basis van risicogestuurd, voornamelijk reactief toezicht. Zij wijst er op dat rechtsreeks controleren via “mystery shopping” lastig is, omdat betalingen onder fictieve identiteit door anti-witwasregels vrijwel onmogelijk zijn. De AFM noemt de meeste nieuwe taken uitvoerbaar, maar verwacht extra capaciteit nodig te hebben. De toezichtkosten zullen via het Besluit bekostiging financieel toezicht uiteindelijk aan de markt worden doorbelast.

Regeldruk: 54 miljoen euro aan eenmalige kosten

Het ATR wijst vooral op de ontbindingsfunctie als bron van substantiële eenmalige kosten: in het advies wordt een bedrag van € 54 miljoen aan regeldruk voor het bedrijfsleven genoemd. Daarnaast signaleert het ATR dat:

• de keuze om de regels ook te laten gelden voor overeenkomsten buiten de verkoopruimte een nationale kop is;
• de extra regeldruk van die verbreding en van de taalvoorschriften expliciet moet worden gekwantificeerd.

In de MvT geeft de regering aan dat de regeldrukberekening is gemaakt volgens het Handboek meting regeldrukkosten, waarbij alleen directe nalevingskosten worden meegenomen; indirecte effecten (zoals meer retouren of ander consumentengedrag) zijn buiten beschouwing gelaten.

Wat betekent dit concreet voor uw praktijk?

Voor financieel adviseurs en bemiddelaars (inclusief eigen-woningdossiers)

Voor intermediairs die veel online doen (offerteportalen, digitale adviesdossiers, e-ondertekening) zijn dit de belangrijkste actiepunten:

1. Inventariseer online-interface trajecten
   Waar kan de consument nu geheel online een akkoord geven?
   Zorg dat vanaf 19 juni 2026 bij die trajecten een zichtbare, makkelijk vindbare ontbindingsfunctie beschikbaar is.
2. Check precontractuele informatie
   Staat alle wettelijk verplichte informatie in het Nederlands klaar, inclusief e-mailadres en duidelijke verwijzing naar ontbindingsrechten en de ontbindingsfunctie?
   Let extra op bij verkoop buiten de verkoopruimte (huisbezoeken, afspraken in een café): ook daar gelden de (financiële) BW-regels.
3. Roboadvies en chatbots
   Wordt (deels) automatisch geadviseerd over bijvoorbeeld consumptief krediet, hypotheekvarianten of verzekeringspakketten? Zorg voor een goed bereikbare menselijke back-up en leg interne procedures vast om tijdig over te nemen.
4. Voorkom dark patterns
   Geen standaard aangevinkte aanvullende dekkingen bij verzekeringen of hypothecaire nevenproducten.
   Geen verstopte “opzeg”- of “ontbinding”-routes in klantportalen.
   Check teksten en flows kritisch: zou een gemiddelde consument begrijpen wat hij doet?
5. Plan de implementatie op tijd
   De wet beoogt in werking te treden per 19 juni 2026; loopt u achter, dan kan de AFM handhaven en liggen klachten van consumenten voor de hand.

Voor hypothecair krediet en eigen-woningproducten gelden daarnaast de sectorspecifieke ontbindings- en bedenktijdregels in Boek 7 BW. De online ontbindingsfunctie “haakt aan” op die bestaande termijnen: waar geen ontbindingsrecht bestaat, hoeft ook geen ontbindingsfunctie te worden aangeboden; waar dat recht wél bestaat, moet de functie tijdens de volledige (eventueel verlengde) termijn beschikbaar zijn.

Stand van het wetgevingsproces

De Raad van State heeft een blanco advies uitgebracht; in het nader rapport is van de gelegenheid gebruikgemaakt om een kleine omissie uit de Toegankelijkheidsrichtlijn te repareren en enkele redactionele verbeteringen door te voeren. Daarna wordt het wetsvoorstel opnieuw in de ministerraad besproken (demissionair kabinet) en kan het naar de Tweede Kamer.

Bron: Rijksoverheid