Hypotheekbanken slepen notarissen voor de rechter

Hypotheekfraude ontstaat doordat fraudeurs via stromannen verpauperde panden tegen een veel te hoge prijs verkopen aan een opgelichte eindkoper. Die zit opgescheept met een hoge hypotheek die hij niet kan aflossen. Hij moet zijn woning noodgedwongen laten veilen tegen een veel lagere prijs. De bank krijgt zo slechts een deel van de betaalde hypotheek terug en lijdt dus schade. Vooral in Rotterdam en Den Haag is hypotheekfraude een punt van zorg.

De bij de NVB aangesloten banken willen nu hun schade verhalen op degenen die de hypotheekfraude mogelijk maken. Dat zijn onder meer notarissen die bij het passeren van aktes zich te weinig kritisch opstellen en bijvoorbeeld niet of nauwelijks vragen naar de soms grote prijsstijgingen van een woning binnen een ABC-transactie.

De NVB voelt zich gesteund door een tot op heden onbekend gebleven uitspraak van de rechtbank Den Haag. Die bepaalde op 5 december 2007 dat de Rotterdamse notaris Trijntje M. ruim € 40.000 moet betalen aan de Bank of Scotland (BoS). De bank had in januari 2003 een hypotheek van €105.600 verstrekt aan de koopster van een woning aan de Dordtselaan in Rotterdam. De woning was getaxeerd op € 96.000 maar moest enkele maanden later worden geveild voor € 32.200. De vrouw kon de maandelijkse hypotheeklasten niet meer opbrengen.

Uit onderzoek door de BoS bleek dat de koopster een hypotheek was verstrekt op basis van een valse loonstrook en een valse werkgeversverklaring. De vrouw deed aangifte van fraude: de mensen die haar de woning hadden verkocht hadden ook haar hypotheek geregeld. De Bank of Scotland stapte naar de rechter omdat hij vond dat de notaris bij de voorbereiding en uitvoering van het passeren van de aktes onvoldoende had opgelet en duidelijke aanwijzingen van fraude over het hoofd had gezien. Als de notaris de bank had ingelicht zou de BoS de hypotheek nooit hebben verstrekt.

De Haagse rechtbank was het deels met de bank eens en oordeelde dat de notaris “jegens BoS toerekenbaar tekort is geschoten”. De rechters gaven echter ook de bank een veeg uit de pan omdat die de door de vrouw overgelegde loonstrook en werkgeversverklaring niet op juistheid had gecontroleerd. Voor de rechtbank reden om de notaris maar een deel van de schade, € 41.000, te laten betalen.

Yvonne Willemsen, adviseur veiligheidszaken van de NVB, wijst erop dat de banken inmiddels scherper zijn gaan opletten bij de verstrekking van hypotheken. Toch blijven de middelen die een bank heeft beperkt. “Wij hebben bijvoorbeeld geen inzage in de WOZ-waarde van een huis.” Ook kan een bank niet controleren of iemand echt een dienstverband heeft.

Zij wijst erop dat hypotheekfraude georganiseerde criminaliteit is. “Je moet dus als bank samenwerken met andere partners in de keten: notarissen, makelaars, taxateurs maar ook gemeenten.” Zo zijn er al convenanten gesloten met de gemeenten Rotterdam en Den Haag. In de eerste gemeente maken notarissen daar al deel van uit. In Den Haag sluiten zij binnenkort als partner aan.

Het Haagse convenant gaat zo ver dat de hypotheekverlenende bank ook aangifte doet als er niet direct sprake is van financiële schade. “Als blijkt dat in een woning kamers worden verhuurd, of het hele huis wordt onderverhuurd terwijl de bank een hypotheek heeft verstrekt op basis van eigen bewoning, dan stappen wij naar de politie”, legt Willemsen uit. “We hadden ook kunnen zeggen: de hypotheek wordt toch wel afbetaald, dus waar maken we ons druk om, maar je krijgt zo meer controle en we nemen onze verantwoordelijkheid als ondernemer.”

Willemsen zegt nog alle vertrouwen te hebben in het notariaat als beroepsgroep, maar de 'rotte appels' daarin wil ze wel aanpakken. “Er zijn al banken die een notaris tuchtrechtelijk hebben aangeklaagd, maar zo'n procedure duurt heel lang en tsja, wat is de uitkomst: een notaris krijgt een berisping of hooguit een schorsing van enkele weken. Die straffen zijn veel te laag. Daarom willen we "foute" notarissen nu ook civielrechtelijk aanpakken. Op die manier voelen ze het in de eigen portemonnee.”

Ondanks de teleurstellende uitkomsten zullen banken notarissen tuchtrechtelijk blijven aanklagen. “Met een tuchtrechtvonnis in de hand sta je in een civiele zaak stukken sterker.”

Bron: Het Financieele Dagblad, 02-06-2008