Tweede Kamer zet papieren schenking opnieuw onder druk

Het gaat vooralsnog niet om aangenomen wetgeving. De Kamer heeft het kabinet gevraagd de constructie aan te pakken via modernisering van de rekenrente. Dat kan grote gevolgen hebben voor estateplanning waarbij gebruik wordt gemaakt van een schuldigerkenning uit vrijgevigheid.

Motie Grinwis c.s.
Aanleiding is de motie-Grinwis c.s. van 1 oktober 2026 tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. In die motie constateert de Kamer dat het kabinet het heffingsvrij rendement binnen het toekomstige box 3-stelsel wilde verlagen van € 1.800 naar € 1.000. Volgens de indieners zouden daardoor circa 850.000 extra belastingplichtigen in de box 3-heffing worden betrokken. De motie verzoekt daarom het heffingsvrij rendement te verhogen ten opzichte van het kabinetsvoorstel, met als dekking:

de aanpak van de belastingconstructie papieren schenkingen middels modernisering van de rekenrente.

Het gaat om Kamerstuk 37 020 IX, nr. 33, ingediend door Grinwis, Flach, Van Brenk en Vermeer.

Waarom is de rekenrente zo belangrijk?
Bij een papieren schenking — fiscaal ook wel een schuldigerkenning uit vrijgevigheid — wordt het geschonken bedrag niet daadwerkelijk aan bijvoorbeeld een kind overgemaakt. De schenker houdt het vermogen, maar krijgt tegelijkertijd een schuld aan de begiftigde. Wil die schuld bij overlijden voor de erfbelasting in mindering kunnen komen op de nalatenschap, dan gelden voorwaarden. De Belastingdienst noemt daarbij twee essentiële eisen:

• de schenking moet notarieel zijn vastgelegd;
• over het geschonken bedrag moet ieder jaar daadwerkelijk minimaal 6% rente worden betaald.

De vordering vormt bij de ontvanger in beginsel een box 3-bezitting en de schuld kan bij de schenker in box 3 als schuld worden meegenomen. Juist die vaste 6%-rente staat nu ter discussie.

Rekenrente mogelijk van 6% naar circa 3%
De discussie komt niet uit de lucht vallen. Het ministerie van Financiën werkt al langer aan een modernisering van de forfaits in de schenk- en erfbelasting. Die forfaits zijn volgens het kabinet sinds 1980 niet fundamenteel aangepast en sluiten daardoor onvoldoende aan bij de actuele rente en levensverwachting. In het ambtelijke moderniseringsvoorstel werd voor 1 januari 2028 een rekenrente van circa 3% geraamd, tegenover de huidige 6%. De toekomstige rente zou bovendien periodiek moeten worden geactualiseerd. Een verlaging klinkt voor iemand die jaarlijks 6% moet betalen wellicht aantrekkelijk. Fiscaal werkt zij bij de papieren schenking echter juist de andere kant op.

Waarom levert een lagere rente de schatkist geld op?
De huidige 6%-eis zorgt ervoor dat jaarlijks relatief veel vermogen daadwerkelijk van schenker naar begiftigde stroomt. Daarnaast speelt de rekenrente een belangrijke rol in de waardering binnen de Successiewet. Uit antwoorden van het kabinet op vragen over de Voorjaarsnota 2026 blijkt dat Financiën twee maatregelen tegen de fiscale voordelen van papieren schenkingen heeft onderzocht.

1. Actualiseren van de rekenrente
   Bij een daling van de rekenrente naar circa 3% wordt een structurele lastenrelevante opbrengst van ongeveer € 37 miljoen per jaar geraamd.
2. Een fictieve verkrijging introduceren
   Een veel verdergaande optie is om bij aflossing van de papieren schenking of bij overlijden van de schenker een fictieve verkrijging in de schenk- of erfbelasting op te nemen. Daarmee zou het progressievoordeel van papieren schenkingen volgens het ministerie in zijn geheel verdwijnen.

De geraamde structurele opbrengst daarvan bedraagt € 162 miljoen, uitgaande van het niet actualiseren van de rekenrente. Het kabinet merkte daarbij op dat naar verwachting nauwelijks nog op papier zou worden geschonken wanneer deze maatregel wordt ingevoerd. Over beide mogelijkheden was destijds nog geen kabinetsbesluit genomen.

Papieren schenking al langer in beeld
De huidige motie is dus vooral een volgende stap in een ontwikkeling die al langer zichtbaar is. Het ministerie heeft de papieren schenking eerder als een fiscale constructie aangemerkt waarvan de voordelen mogelijk moeten worden beperkt. In de Voorjaarsnota 2026 werden verschillende beleidsopties beschreven. Daarmee verandert de discussie van karakter. De vraag is niet langer uitsluitend of de huidige forfaits moeten worden gemoderniseerd, maar ook of die modernisering kan worden gebruikt om andere fiscale maatregelen — in dit geval binnen box 3 — te financieren.

Nog geen wijziging voor bestaande schenkingen
Voor de adviespraktijk is vooral van belang dat op dit moment de bestaande wettelijke regeling nog geldt. Een aangenomen motie verandert de Successiewet niet automatisch. Daarvoor moet het kabinet met wetgeving komen en moet die wet vervolgens door Tweede én Eerste Kamer worden aangenomen. Ook de eerder aangekondigde modernisering van de forfaits vereist volgens het kabinet zorgvuldige beleidsvoorbereiding, waaronder een internetconsultatie, uitvoeringstoets en advisering door de Raad van State. Bestaande papieren schenkingen moeten daarom voorlopig volgens de huidige regels worden uitgevoerd. Dat betekent onder andere dat de verschuldigde 6%-rente daadwerkelijk en tijdig moet worden betaald. Dat laatste is bepaald geen formaliteit. Zoals Fintool onlangs naar aanleiding van uitspraken van Hof Arnhem-Leeuwarden beschreef, kan een onvolledige of te late rentebetaling ertoe leiden dat artikel 10 Successiewet alsnog toepassing vindt.

Aandachtspunt voor de adviespraktijk
Voor adviseurs is het verstandig onderscheid te maken tussen drie zaken:

1. Huidige regeling
   De bestaande eisen aan de papieren schenking, waaronder de notariële akte en jaarlijkse daadwerkelijke rentebetaling van minimaal 6%, blijven vooralsnog gelden.
2. Voorgenomen modernisering
   Het ministerie heeft een systeem uitgewerkt waarbij de rekenrente veel beter aansluit op actuele marktrentes. Voor 2028 werd daarbij indicatief een rente van circa 3% berekend.
3. Politieke wens
   De Tweede Kamer wil de aanpak van papieren schenkingen nu mede gebruiken als financieringsbron om kleine spaarders en beleggers binnen box 3 te ontzien.

De precieze uitwerking is dus nog onzeker. Voor nieuwe estateplanningsadviezen is het wel verstandig rekening te houden met het risico dat het fiscale voordeel van de papieren schenking vanaf 2028 kleiner wordt. Een schenking op papier blijft daarmee voorlopig mogelijk, maar wie een langjarige planning maakt op basis van de huidige 6%-systematiek doet er goed aan verschillende scenario's door te rekenen.

Officiële bronnen

• Motie-Grinwis c.s., Kamerstuk 37 020 IX, nr. 33, 1 oktober 2026 – Tweede Kamer. Hierin wordt expliciet gevraagd papieren schenkingen aan te pakken door modernisering van de rekenrente.

• Kamerbrief modernisering forfaits schenk- en erfbelasting, 12 januari 2026 – ministerie van Financiën.

• Rekenmethodiek en parameterkeuzes modernisering forfaits schenk- en erfbelasting – officiële technische uitwerking van het ministerie.

• Antwoorden feitelijke vragen Voorjaarsnota 2026, vraag 450 – hierin staan de twee mogelijke maatregelen tegen papieren schenkingen en de geraamde opbrengsten van € 37 miljoen respectievelijk € 162 miljoen.

• Belastingdienst – Wat is schenken op papier? – actuele voorwaarden voor de notariële akte en de jaarlijkse daadwerkelijke rentebetaling van minimaal 6%.