Stem op de Fintool AI-Helpdesk voor de FFP Innovatie Award 2026

Voorbeeld: vraag en antwoord uit de adviespraktijk

Vraag financieel planner

Twee ongehuwde samenwoners kopen samen een woning van € 900.000, ieder voor 50%. Partner A heeft een aflossingsvrije eigenwoningschuld uit 2010 van € 100.000 met mogelijk overgangsrecht. Partner B heeft een annuïtaire eigenwoningschuld uit 2016 van € 236.000. Beiden verkopen hun oude woning en brengen eigen middelen in. Welke aanvullende gegevens zijn nodig om de fiscale eigenwoningschuld, renteaftrek, draagplicht en gewenste leningstructuur correct vast te stellen? Werk dit uit als adviesroute voor een financieel planner, inclusief aandachtspunten voor notaris, hypotheekadviseur en klantdossier.

Antwoord AI-Helpdesk

Bij ongehuwde samenwoners is de eerste hoofdvraag of zij de woning willen financieren volgens de wettelijke regeling of via een draagplichtovereenkomst (DPO). Dat keuzeverschil is beslissend voor de fiscale uitwerking van de eigenwoningschuld, de renteaftrek en de draagplicht per leningdeel. Zonder die keuze kan de financieel planner de structuur niet correct vaststellen. De context laat zien dat juist bij ongehuwde partners met verschillend eigenwoningverleden deze keuze vooraf expliciet moet worden gemaakt.

De tweede groep benodigde gegevens betreft de verkoop- en aankoopcijfers per partner. Per partner is nodig: de verkoopprijs van de oude woning, de hoogte van de af te lossen eigenwoningschuld, en daarmee de eigenwoningreserve (EWR). Verder zijn de totale verwervingskosten van de nieuwe woning nodig, inclusief eventuele bijkomende kosten en verbouwingskosten, omdat de maximale eigenwoningschuld wordt bepaald door verwervingskosten minus de aanwezige EWR’s. In de vraag staat wel dat beiden eigen middelen inbrengen, maar niet hoeveel per persoon; juist dat bedrag is essentieel voor de fiscale en civielrechtelijke uitwerking.

Voor partner A zijn aanvullende gegevens nodig om het overgangsrecht correct toe te passen. Vast moet staan dat de schuld uit 2010 inderdaad een bestaande eigenwoningschuld (BEWS) is, wat de resterende duur van de renteaftrek is, en of dit werkelijk zijn eerste en enige eigenwoningschuld is geweest. In de aangeleverde voorbeelden is dat bij aankoop in 2026 nog 14 jaar renteaftrek, maar dat geldt alleen als de feiten exact gelijk zijn. Ook moet duidelijk zijn of A zijn BEWS volledig wil voortzetten en of de gewenste leningstructuur daarbij aansluit.

Voor partner B zijn aanvullende gegevens nodig over de aflossingsstand. Nodig zijn de oorspronkelijke schuld, het actuele nog resterende bedrag, de ingangsdatum van de schuld en de nog resterende aflossingsduur. In de aangeleverde voorbeelden leidt een annuïtaire schuld uit 2016 van oorspronkelijk € 300.000 en resterend € 236.000 in 2026 tot een aflossingsstand van € 236.000 met nog 20 jaar resterende looptijd. Als de feiten afwijken, verandert direct de maximaal aftrekbare rente en de vereiste looptijd van het nieuwe leningdeel.

Daarna moet de planner de eigendom- en schuldverhouding exact vastleggen. De vraag noemt een eigendomsverhouding van 50/50, maar voor de fiscale uitwerking is ook nodig of men wil lenen in een gelijke schuldverhouding of juist met een afwijkende onderlinge draagplicht. Bij de wettelijke regeling volgt het schuldaandeel in beginsel het eigendomsaandeel, terwijl bij een DPO het eigenwoningverleden juist per persoon gescheiden kan blijven. Dat is een cruciaal beslispunt, omdat anders box 1, box 3, aflossingsregimes en latere vermogensverdeling door elkaar kunnen gaan lopen.

Als de partners kiezen voor de wettelijke regeling dan zijn nodig: de maximale gezamenlijke EWS, het schuldaandeel per persoon, de verdeling van eventueel overgangsrecht via de KAN-bepaling, de toepassing van individuele aflossingsstanden, het restant dat weer in 30 jaar mag worden afgelost, en daarna de fiscale 50/50-toerekening in elk leningdeel. Uit de aangeleverde voorbeelden volgt dat A’s BEWS van € 100.000 dan op basis van 50/50 kan worden verdeeld in € 50.000 voor A en € 50.000 voor B, ieder met nog 14 jaar renteaftrek. B’s aflossingsstand blijft vervolgens aan B kleven en moet op haar eigen schuldaandeel worden toegepast.

Als de partners kiezen voor een draagplichtovereenkomst, zijn andere aanvullende gegevens doorslaggevend. Dan moet per partner worden vastgesteld welk deel van de totale financiering hij of zij in fiscale zin draagt, zodat ieder het eigen eigenwoningverleden behoudt. In die route zijn per persoon nodig: maximale EWS, toepasselijk overgangsrecht, aflossingsstand, resterende 30-jaarsruimte en vervolgens de precieze draagplicht per leningdeel. De context laat zien dat bij een DPO geen vorderingen of schulden tussen partners ontstaan als ieder precies het schuldaandeel houdt waarop hij of zij recht heeft.

Voor de gewenste leningstructuur zijn daarnaast praktische voorkeuren nodig die fiscaal relevant zijn. De context noemt als voorbeelden de wens tot voortzetting van KEW of juist lage aanvangslasten via aflossingsvrij, en laat zien dat een puur annuïtaire oplossing het fiscale probleem wel kan oplossen maar niet altijd past bij de klantwens. Ook is van belang of men bereid is om een deel van de lening in annuïtaire vorm af te sluiten om box 1-renteaftrek veilig te stellen. Zonder deze inventarisatie kan de hypotheekvorm technisch kloppen, maar inhoudelijk niet aansluiten op de behoefte van de klant.

• De eerste stap is een feiteninventarisatie per partner.Verzamel verkoopprijs oude woning, afgeloste schuld, datum ontstaan van de schuld, oorspronkelijke hoofdsom, actuele restschuld, looptijd, aflossingsvorm en de hoogte van de in te brengen eigen middelen. Leg daarnaast vast of er sprake is van eerder benut overgangsrecht en of er een aflossingsstand aanwezig is. Dit vormt de basis voor zowel fiscale duiding als de uiteindelijke hypotheekopzet.

• De tweede stap is een keuzegesprek over de juridische en fiscale route. Bespreek expliciet het verschil tussen de wettelijke regeling en een DPO, inclusief het effect op renteaftrek, box 1/box 3, eenvoud van uitvoering en de vermogensverhouding bij uit elkaar gaan. De context maakt duidelijk dat ongehuwde partners mogen kiezen, en dat die keuze de uitkomst wezenlijk beïnvloedt. De planner moet daarom niet alleen rekenen, maar ook laten bevestigen welke route de klant bewust kiest.

• De derde stap is het maken van een fiscale leningdeelberekening. Werk minimaal twee scenario’s uit: één volgens de wettelijke regeling en één met een DPO, zodat inzichtelijk wordt welk bedrag aflossingsvrij mag blijven, welk deel annuïtair moet zijn en welke renteaftrektermijnen gelden. Voor A moet worden beoordeeld welk deel als BEWS kan doorlopen; voor B welk deel onder haar aflossingsstand valt en in welke resterende termijn moet worden afgelost. Dit scenariovergelijk is nodig om later aan te tonen dat de gekozen structuur bewust en passend is.

• De vierde stap is de afstemming met de hypotheekadviseur. Die moet weten uit welke leningdelen de financiering moet bestaan en hoe deze fiscaal moeten worden behandeld. De context laat zien dat gezamenlijke schulden fiscaal niet vanzelf aansluiten op het eigenwoningverleden van beide partners, waardoor een onjuiste combinatie van aflossingsvrij en annuïtair box 3-gevolgen kan geven. De hypotheekadviseur moet daarom de productopbouw laten aansluiten op de gekozen fiscale route, en niet alleen op de gewenste maandlast.

• De vijfde stap is de afstemming met de notaris*. Bij een DPO moet de onderlinge draagplicht per leningdeel nauwkeurig worden vastgelegd, naast de eigendomsverhouding in de woning. Ook als voor de wettelijke regeling wordt gekozen, moet de notaris weten hoeveel eigen geld ieder inbrengt en of dat civielrechtelijk nog gevolgen heeft voor de vermogensverhouding. De context vermeldt bovendien dat bij een DPO een partner die meer eigen geld inbrengt bij een latere beëindiging ook een groter deel van de overwaarde kan toekomen.

Aandachtspunten voor de notaris

De notaris heeft ten minste duidelijkheid nodig over de eigendomsverhouding, de keuze voor wel of geen DPO, en de omvang van de eigen inbreng per partner. Als een DPO wordt gebruikt, moet per leningdeel worden vastgelegd wie de schuld in fiscale zin draagt, ook al zijn beide partners hoofdelijk aansprakelijk tegenover de geldverstrekker. Verder is het belangrijk dat de notariële vastlegging aansluit op de feitelijke geldstromen, zodat civielrecht en fiscaliteit niet uiteenlopen. De context biedt geen nadere uitwerking van modelclausules of standaardformuleringen; die informatie is hier dus niet beschikbaar.

Aandachtspunten voor de hypotheekadviseur

De hypotheekadviseur moet weten welk deel van de financiering BEWS, NEWS met resterende aflossingsstand of nieuw 30-jaars annuïtair deel is. Ook moet worden bewaakt dat de gekozen leningdelen niet onbedoeld leiden tot een box 3-lening doordat een partner een aflossingsvrij deel krijgt zonder passend overgangsrecht. De context laat juist zien dat gezamenlijk afsluiten van een aflossingsvrij leningdeel zonder juiste fiscale toedeling tot renteaftrekproblemen leidt. Daarnaast moet de adviseur klantwensen zoals lage aanvangslasten of voortzetting van bestaande opzet afwegen tegen de fiscale grenzen.

Aandachtspunten voor het klantdossier

In het klantdossier hoort een volledige onderbouwing van de feiten, de keuze tussen wettelijke regeling en DPO, en de berekening van elk leningdeel. Ook moet zijn vastgelegd waarom de gekozen structuur past bij de doelen van de klant, bijvoorbeeld maximale renteaftrek, behoud van overgangsrecht of het gescheiden houden van eigenwoningverleden. Neem daarnaast bewijsstukken op van de oude hypotheek, de verkoopafrekeningen en de hoogte van de eigen middelen per partner. Daarmee kan later worden aangetoond dat de fiscale behandeling, draagplicht en leningstructuur zorgvuldig en consistent zijn vastgesteld.

Samenvattend advies

De financieel planner kan deze casus pas correct uitwerken als hij per partner beschikt over de exacte EWR, de precieze status van BEWS of NEWS, de resterende renteaftrek- en aflossingstermijnen, de hoogte van de eigen inbreng, en de bewuste keuze voor wettelijke regeling of DPO. Daarna moet de leningstructuur worden vertaald naar concrete leningdelen en afgestemd met notaris en hypotheekadviseur. Voor ongehuwde partners is vooral de keuze voor een DPO of wettelijke regeling bepalend voor de fiscale uitkomst. Zonder die aanvullende gegevens is een definitieve vaststelling van eigenwoningschuld, renteaftrek, draagplicht en optimale leningstructuur niet verantwoord mogelijk.

Controle

Kernvraag beantwoord: de aanvullende gegevens zijn uitgewerkt en geplaatst in een praktische adviesroute voor de financieel planner. De uitwerking sluit aan op de aangeleverde informatie over wettelijke regeling, KAN-bepaling, aflossingsstand en draagplichtovereenkomst. Waar detailinformatie niet in de stukken stond, is dat expliciet aangegeven.