Uitspraak CvB Kifid: Overkreditering door bank gegrond verklaard

Feiten van de zaak

De kernfeiten (kort en praktisch):

• September 2005: consument vraagt via een hypotheekadviseur een hypotheek aan. Op het aanvraagformulier staat handgeschreven: “bijgevoegd toetsingsformulier o.b.v. maatwerk!!” en bij overige verplichtingen: “N.V.T.”
• 8 september 2005: bank biedt een hypotheekofferte aan van € 213.000 met 3,7% rente en 6 jaar rentevast. In de offerte staat ook: de GHF is van toepassing én: “deze offerte betreft maatwerk …”
• Consument tekent; de hypotheek komt tot stand. Later klaagt hij: overkreditering en vraagt zelfs kwijtschelding totale schuld (primair).

Juridische vraag

De centrale vraag is tweeledig:

1. Moest de bank in 2005 de leencapaciteit toetsen volgens de (zelfregulerende) normen van de GHF 2003 en haar eigen acceptatienormen (incl. minimale toetsrente 6%)?
2. En zo ja: wat is de juiste schadeafwikkeling als daardoor overkreditering is ontstaan?

Uitspraak van CvB Kifid: wat beslist en waarom?

Beroep gegrond: toetsingskader was (te) “betaalbaarheids-gericht”

De consument klaagde in beroep dat de Geschillencommissie vooral keek of de feitelijke maandlasten betaalbaar waren. De CvB maakt duidelijk: het gaat juist om de vraag of de lening binnen de normatieve leencapaciteit viel (toetsen volgens normen), niet achteraf of het “toevallig is goed gegaan”.

Zorgplicht bank: ook in 2005 al onderzoek- en waarschuwingsplicht

Er was in 2005 nog geen specifieke wettelijke overkrediteringsregeling voor hypotheken, maar de zorgplicht bracht wel mee dat de bank inkomen/vermogen moest uitvragen en bij risico op onverantwoord lenen moest waarschuwen.
Belangrijk: de bank blijft zélf verantwoordelijk; aanwezigheid van een tussenpersoon ontslaat niet van die plicht (de CvB verwijst daarbij naar HR-jurisprudentie).

GHF 2003 wél van toepassing; “maatwerk”-label is niet genoeg

De bank verdedigde zich met: dit was een maatwerkhypotheek, dus de GHF-normen hoefden niet te gelden. De CvB gaat daar niet in mee:

• De GHF 2003 geldt (op grond van art. 2) voor elke hypothecaire financiering die als standaardproduct aan consumenten openbaar wordt aangeboden/verstrekt.
• “Maatwerk” is in de begrippenlijst niet uitgewerkt; en uit de toelichting volgt eerder dat “maatwerk” ziet op niet-standaard situaties (zoals winkelpand/kantoorgebouw, praktijkfinanciering arts).
• Hier ging het om een consument in loondienst met een reguliere eigen-woning-hypotheek (SNS-producten). Dus: juist het type lening waarvoor de GHF is geschreven.
• Conclusie: alleen “maatwerk” in de offerte zetten is onvoldoende; er moet een inhoudelijke rechtvaardiging zijn, die de bank niet gaf.

Overkreditering vastgesteld: € 71.000 te veel

De CvB combineert twee normlagen:

• GHF 2003: leencapaciteit bepalen op basis van ten minste de lasten van een 30-jarige annuïtaire lening, ook als de werkelijke lasten anders zijn (bijv. aflossingsvrij).
• Interne acceptatienormen bank (2005): bij rentevast ≥ 5 jaar mocht wel de offerte-rente worden gebruikt, maar met minimum 6%.

Toegepast op het inkomen van consument leidde dat tot max. circa € 142.000 leencapaciteit. Omdat feitelijk € 213.000 is verstrekt, is sprake van overkreditering van € 71.000. De bank had moeten waarschuwen; dat gebeurde niet → zorgplichtschending.

Schade: rente terug (verleden) + rentevrij (toekomst) over het teveel

De CvB wijst niet alles toe (geen kwijtschelding hoofdsom), maar wel substantieel:

• Bank moet de rente terugbetalen die consument sinds oktober 2005 tot “heden” heeft betaald over € 71.000, plus wettelijke rente daarover.
• Bank moet bepalen dat consument vanaf heden geen rente meer betaalt over die € 71.000 (rentevrijstelling toekomst).
• Extra schade wegens “niet kunnen overstappen” / “te hoge rente t.o.v. markt” wijst de CvB af omdat onvoldoende is onderbouwd dat dit méér is dan € 6.500 die al was betaald.
• Kwijtschelding van de (rest)schuld over € 71.000 wijst de CvB af (o.a. geen aanwijzingen dat woningwaarde tekortschiet).

Slotsom: uitspraak Geschillencommissie wordt vernietigd; beroep is gegrond

Praktische tips

1. Documenteer “maatwerk” inhoudelijk, of gebruik het label niet.
   Als je (bank/adviseur) afwijkt van standaardnormen, leg dan vast waarom dit uitzonderlijk is (type object/ondernemersfinanciering/afwijkend risicoprofiel) en hoe dat past binnen het normenkader. Een losse offerte-zin is aantoonbaar kwetsbaar.

2. Toets altijd met de juiste toetsrente en onderliggende normlaag (GHF/acceptatiebeleid).
   In deze zaak was het verschil tussen 3,7% en minimum 6% beslissend. Zorg dat in het dossier duidelijk staat met welke toetsrente is gerekend en waarom (incl. eventuele minimum-toets).

3. Verifieer cruciale klantgegevens óók als er een intermediair tussen zit.
   De CvB (in lijn met HR) onderstreept dat de bank niet blind op intermediair-informatie mag varen. Voor de praktijk: “bewijsbaar plausibel” dossier (loonstroken, werkgeversverklaring, vaste lasten, etc.) blijft essentieel.

Relevante uitspraken en vergelijkbare situaties

Hieronder staan echt inhoudelijk verwante bronnen/uitspraken (zorgplicht/overkreditering/toetsrente/rol tussenpersoon):

• Kifid Geschillencommissie 2025-0619 (31 juli 2025) – eerdere instantie in dezelfde zaak (afwijzing; discussie toetsrente/maatwerk).

• Kifid CvB 2019-015 (6 mei 2019) – overkreditering/toetsrente en acceptatienormen (relevant omdat de CvB in 2026-0008 hier ook naar verwijst).

• HR 16 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:1107 – bijzondere zorgplicht bank en waken tegen overkreditering (ook vóór latere specifieke regelgeving).

• HR 14 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2298 – zorgplicht geldt óók met tussenpersoon; bank mag niet zonder meer afgaan op aangeleverde gegevens.

• Kifid 2021-0027 (bindend) – gebruikt HR 2017:1107 bij overkreditering/zorgplicht in hypotheekcontext (handig als extra Kifid-lijn).

Impact voor financieel adviseurs

“Normatief toetsen” wint het van “het ging toch goed?”

De CvB maakt helder dat je bij overkreditering niet wegkomt met: “de maandlasten waren destijds betaalbaar”. Het gaat om toetsing aan de destijds geldende normen (zelfregulering + acceptatiebeleid) en de vraag of de klant bij correcte toetsing überhaupt deze lening had kunnen krijgen.

Praktisch gevolg voor adviseurs:

• Als je in dossiers (zeker oudere) ziet dat er is gerekend met een lage rente zonder minimum-toets, is dat een risicosignaal.
• In klantgesprekken over oversluiten/klachten: het gesprek gaat vaak niet over “betaalbaarheid”, maar over “had dit zo verstrekt mogen worden?”.

“Maatwerk” is geen vrijbrief – en kan juist een risico-label worden

Adviseurs gebruiken “maatwerk” soms als synoniem voor: “we hebben iets creatiefs gedaan”. Deze uitspraak maakt dat gevaarlijk: als het feitelijk** betreft, kan “maatwerk” zonder inhoudelijke onderbouwing juist tegen je werken (want het suggereert normafwijking).

Dossiervorming: bewijs dat je de klant hebt beschermd

De CvB koppelt overkreditering direct aan de plicht om te waarschuwen voor risico’s. Voor adviseurs betekent dit:

• Leg vast welke scenario’s zijn besproken (renteherziening, inkomensdaling, life-events).
• Leg vast waarom een hogere lening tóch verantwoord was (als dat zo is) én op welke normgrond (en niet alleen “klant wilde het”).

Bron: Kifid