PWC: Successierechten ontlopen door uitgestelde levering woning

In zijn belastingnieuwsbrief schrijft PWC: “Een erflater kan de heffing van successierecht ontgaan door tijdens zijn leven eigendomsrechten om te zetten in genotsrechten (vruchtgebruik en periodieke uitkeringen) die bij zijn overlijden eindigen. Een voorbeeld hiervan is de verkoop van een woning aan een erfgenaam onder voorbehoud van het recht van vruchtgebruik. De erflater behoudt dan tijdens leven het genot over de woning. Bij zijn overlijden eindigt het recht van vruchtgebruik en behoort de woning niet meer tot zijn vermogen. De waardeaangroei van bloot eigendom naar volle eigendom zou dan zonder nadere bepaling niet onder het successierecht vallen. Om dergelijke ontgaansmogelijkheden te voorkomen, is een fictiebepaling in de Successiewet opgenomen. Door de wetsfictie wordt de verkrijger van een vermogensbestanddeel bij overlijden van de genotsgerechtigde geacht de vermogensbestanddelen krachtens een legaat te hebben verkregen zodat heffing van successierecht mogelijk is. Onlangs concludeerde de Advocaat-Generaal (AG) dat de aankoop van vaders woning door de zoon waarbij de levering van de woning pas plaatsvond na het overlijden van vader niet onder de Successiewet valt. Het wachten is nu op het oordeel van de Hoge Raad”, aldus PWC.

“In november 1996 kocht een zoon voor f 150.000 (€ 68.067) de woning van zijn vader en stiefmoeder. In de koopovereenkomst werd opgenomen dat de koopsom zou worden betaald bij de ondertekening van de notariële akte, die uiterlijk zes maanden na het overlijden van de verkoper zou worden gepasseerd. Op 16 juni 1998 overleed de vader (hierna: erflater). In oktober 1998 leverden bij notariële akte de erfgenamen de woning aan de zoon en zijn echtgenote voor f 150.000 (€ 68.067) onder de last van het recht van gebruik en bewoning door de stiefmoeder. De woning werd in de nalatenschap opgenomen voor een bedrag van f 150.000 (€ 68.067). De inspecteur stelde bij het vaststellen van de aanslag successierecht dat de erflater zich het genot van de woning had voorbehouden, doordat hij de verkochte woning nog niet hoefde te leveren en voor de uitgestelde levering geen vergoeding hoefde te betalen. De erflater ondervond dus tijdens zijn leven geen nadeel van de aangegane verplichting. De inspecteur waardeerde de woning in vrij opleverbare staat op 16 juni 1998 op f 850.000 (€ 385.713) en merkte daarom een bedrag van f 700.000 (€ 317.646) aan als een fictieve verkrijging krachtens erfrecht en belastte de zoon dienovereenkomstig.”

“Hof Amsterdam moest uiteindelijk een oordeel geven over de zaak. Het hof oordeelde dat uit de wetsgeschiedenis van de fictiebepaling van de Successiewet blijkt dat rechtshandelingen welke tot resultaat hebben dat een vermogensbestanddeel van de erflater is omgezet in een genotsrecht dat eindigt bij zijn overlijden onder de Successiewet valt. De omschreven verkoop leidde volgens het hof niet tot een dergelijke omzetting. De verkoop beoogde slechts dat de woning na het overlijden van de erflater tegen betaling van de koopsom zou worden overgedragen. De eigendom van de woning bleef tot het vermogen van de erflater behoren, zodat van omzetting van de eigendom in een genotsrecht geen sprake was. De staatssecretaris ging vervolgens in cassatie bij de Hoge Raad.”

“De AG heeft naar aanleiding hiervan een conclusie genomen. Daarin concludeerde hij tot ongegrondverklaring van het beroep. Hij merkte daarbij op dat in dit geval noch naar de letter, noch naar doel en strekking de fictiebepaling in de Successiewet van toepassing is. Het wachten is nu op het oordeel van de Hoge Raad. “

Bron: PWC, 01-10-2007