Overdrachtsbelasting beperkt de arbeidsmobiliteit

Een afname van de overdrachtsbelasting met 1 procent leidt tot een verhoging van het aantal baanwisselingen met circa 1,5 procent. Bij de huidige 800.000 baanwisselingen per jaar zal een verlaging van de overdrachtsbelasting van bijvoorbeeld 6 procent naar 5 procent van de woningwaarde woning resulteren in ongeveer 12.000 extra baanwisselingen. Transactiekosten vormen een belemmering om te verhuizen en hebben daardoor een negatieve invloed op de bereidheid van werknemers om van baan te veranderen. Als banen minder vaak vrijkomen is het voor werklozen moeilijker om een passende baan te vinden. Dat verhoogt de werkloosheid.

Met het kopen van een woning zijn hoge transactiekosten gemoeid. Gemiddeld bedragen deze kosten ongeveer 9 procent van de woningwaarde. De overdrachtsbelasting vormt met 6 procent het grootste deel hiervan. Onder transactiekosten vallen verder de notaris- en makelaarskosten bij koop- en verkoop van de woning. Uiteraard komen er naast de transactiekosten ook nog kosten voor de inrichting en verhuizing.

Hoge transactiekosten leiden ertoe dat eigenwoningbezitters minder snel een baan zullen accepteren als zij hiervoor moeten verhuizen. Het aantal baanwisselingen neemt daardoor af. Daar staat tegenover dat hoge transactiekosten ook het aandeel van eigenwoningbezitters in het totale woningbestand verminderen. Dit verhóógt juist weer het aantal baanwisselingen, omdat eigenwoningbezitters in het algemeen minder geneigd zijn om van baan te veranderen dan huurders. Uit het onderzoek blijkt dat het eerste effect dominant is. Per saldo leiden hoge transactiekosten dus tot minder baanwisselingen.

Betekent dit nu ook dat eigenwoningbezit op zich het aantal baanwisselingen vermindert en de werkloosheid vergroot? Het antwoord hangt af van het perspectief: vanuit het individu bekeken niet, maar vergeleken tussen landen wel. Binnen een land heeft een eigenwoningbezitter een geringere kans om werkloos te worden dan een huurder. Reden is dat eigenwoningbezitters meer te verliezen hebben als ze werkloos worden - namelijk ook hun huis, als ze hun financiële verplichtingen niet meer zouden kunnen nakomen. Daardoor zijn zij bereid meer te investeren in de relatie met hun werkgever. Uit een vergelijking tussen de landen in de Eurostat-bestanden volgt echter dat landen met meer eigenwoningbezit tegelijkertijd ook meer werkloosheid hebben. Het zijn namelijk vooral de huurders (die snel kunnen verhuizen en dus ook snel van baan kunnen veranderen) die zorgen voor arbeidsmobiliteit, en in deze landen is de groep huurders relatief klein. Het aantal ontstane vacatures is hierdoor ook geringer, waardoor het moeilijker is voor werklozen om een baan te vinden. Op macroniveau is er dus een positieve relatie tussen eigenwoningbezit en werkloosheid. Dit verband wordt nog versterkt door hoge transactiekosten bij koopwoningen. Deze zorgen immers voor een extra beperking van de arbeidsmobiliteit van eigenwoningbezitters.

Bron: CPB, 20-06-2007