Vervroegde opname pensioenvermogen voor woning maakt huishoudens veerkrachtiger

Veel Nederlandse huishoudens hebben een paradoxale financiële situatie. Aan de ene kant bezitten zij een woning en bouwen zij via hun werk een aanzienlijk pensioen op. Aan de andere kant hebben zij vaak hoge hypotheekschulden en weinig vrij beschikbaar spaargeld. Dit betekent dat huishoudens op papier vermogend zijn, maar in het dagelijks leven weinig financiële ruimte ervaren. Jessica van den Heuvel noemt dit een lange huishoudbalans: grote, maar moeilijk toegankelijke bezittingen tegenover langdurige schulden. 

Deze structuur is geen toeval. Het Nederlandse beleid stimuleert eigenwoningbezit via fiscale regelingen zoals de hypotheekrenteaftrek, waardoor huishoudens vaak hoge hypotheken aangaan. Tegelijkertijd verplicht het pensioenstelsel werknemers om te sparen in kapitaalgedekte pensioenregelingen, waarvan het opgebouwde vermogen pas bij pensionering beschikbaar komt. Het gevolg is dat geld vastzit in verschillende “potjes”, terwijl huishoudens juist in eerdere levensfasen – zoals bij het kopen van een woning – behoefte hebben aan financiële flexibiliteit. 

Van den Heuvel onderzocht of deze spanning kan worden verminderd door pensioenopbouw en woningfinanciering beter op elkaar af te stemmen, zodat huishoudens minder afhankelijk zijn van hoge schulden. Daarvoor bekeek ze hoe de Nederlandse pensioen-, belasting- en woningstelsels samen functioneren, en vergeleek ze dit met de situatie in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland. Vooral het Zwitserse systeem, waarin onder strikte voorwaarden pensioenvermogen kan worden ingezet voor de aankoop van een eigen woning, biedt waardevolle inzichten voor de Nederlandse context, concludeerde ze. 

Beleidsvoorstel
Van den Heuvel stelt voor om ook in Nederland een gereguleerd systeem te creëren van vervroegde opname van een deel van het pensioenvermogen voor de aankoop of verbetering van den eigen woning. De opname is gemaximeerd en gekoppeld aan leeftijd en het opgebouwde vermogen, en wordt bij verkoop van de woning in principe terugbetaald. Fiscaal blijft het systeem neutraal: belastingheffing wordt uitgesteld zolang het geld wordt gebruikt voor wonen of pensioen.

Belangrijk is dat dit voorstel geen vrijbrief is om pensioenvermogen onbeperkt op te nemen. Integendeel: het model bevat waarborgen om te voorkomen dat het pensioen op latere leeftijd tekortschiet en om te zorgen dat de woningmarkt niet verder onder druk komt te staan. Vervroegde opname wordt behandeld als een vorm van woningfinanciering, waardoor bestaande regels voor maximale hypotheekverstrekking blijven gelden.

Het onderzoek laat zien dat een dergelijk systeem huishoudens meer financiële ruimte kan geven op momenten dat dit het meest nodig is, met name bij het kopen van een woning. Tegelijkertijd blijft het pensioenstelsel solide en toekomstbestendig.

Bron: Tilburg University