Houdbaarheid AOW: piek AOW-druk in 2040, maar “besparing” bij snellere AOW-leeftijd is niet één-op-één

AOW-druk versus ‘grijze druk’: een belangrijk onderscheid
In het debat wordt vaak gesproken over “twee werkenden per AOW’er”. In de beantwoording wordt uitgelegd dat daarbij regelmatig de grijze druk wordt gebruikt (65+ t.o.v. 20–65), terwijl het zorgvuldiger is om te kijken naar de AOW-druk: het aantal mensen boven AOW-leeftijd ten opzichte van de bevolking van 20 jaar tot AOW-leeftijd. De AOW-leeftijd is immers niet meer 65.

Hoeveel “werkenden” per AOW’er volgens de nieuwste raming?
De beantwoording geeft aantallen (x 1.000 personen) voor 2033, 2040, 2050 en 2060. Daaruit volgt grofweg dit beeld:

• 2033: 11.147 (20 jaar tot AOW-leeftijd) tegenover 3.870 (boven AOW-leeftijd) ⇒ ~2,88 per AOW’er
• 2040: 11.222 tegenover 4.135 ⇒ ~2,71 per AOW’er
• 2050: 11.576 tegenover 4.064 ⇒ ~2,85 per AOW’er
• 2060: 12.013 tegenover 4.032 ⇒ ~2,98 per AOW’er

De AOW-druk zelf wordt daarbij geraamd op ongeveer 35% (2033), 37% (2040, piek), 35% (2050) en 34% (2060). Interpretatie: de druk piekt rond 2040, maar daalt daarna weer wat. Dat nuanceert het idee van een structureel almaar verslechterende verhouding.

AOW-uitgaven als % van het BBP: lager dan in 2019 werd gedacht
In de beantwoording worden percentages uit een CPB-studie (2019) naast ramingen uit 2025 gezet. Voor 2040 en 2060 is het beeld:

• 2040: 2019-verwachting 6,5% BBP vs. 2025-verwachting 5,7% BBP
• 2060: 2019-verwachting 5,9% BBP vs. 2025-verwachting 5,4% BBP

Voor sommige jaren (o.a. 2033 en 2050) zijn in deze tabel geen percentages beschikbaar.

Financiering: steeds meer uit algemene middelen
Een andere relevante observatie: het CBS constateerde dat in 2024 voor het eerst meer dan 50% van de AOW-uitkeringen werd gefinancierd uit algemene middelen (belastinggeld). In de beantwoording wordt dit gekoppeld aan het gegeven dat AOW-premie-inkomsten al langer onvoldoende zijn (o.a. door het maximum premiepercentage). Verwachting: dit aandeel vanuit algemene middelen neemt verder toe.

Versnelde AOW-leeftijd: wat levert het op… en wat lekt weg?
De vragen gaan ook over het voorstel om de AOW-leeftijd sterker te laten meestijgen met de levensverwachting (in de stukken aangeduid als 1-op-1), ten opzichte van de huidige koppeling (2/3e). De beantwoording bevat een lange tabel met AOW-uitgaven tot en met 2060 in beide varianten. Het verschil (2/3e minus 1-op-1) loopt op richting het einde van de horizon: in 2060 is het verschil circa € 5,1 miljard (x € mln: -5.067). Maar: het stuk benadrukt expliciet dat dit een AOW-besparing “op papier” is, omdat er weglekeffecten zijn: mensen ontvangen langer (of stromen eerder in) andere regelingen zoals WW, arbeidsongeschiktheid, bijstand, IOAW/IOAZ etc.

45% weglek naar andere sociale zekerheid (Rijksuitgaven)
Op basis van analyse van realisatiecijfers 2019–2021 wordt gesteld dat de totale uitgaven aan andere sociale zekerheid voor de groep die de AOW-leeftijd nadert ongeveer 45% bedraagt van de AOW-uitgaven zodra zij zijn ingestroomd. Let op: dit zegt iets over Rijksuitgaven, niet direct over “aantallen personen”.

De beantwoording geeft bovendien een uitsplitsing van extra uitgaven (t/m 2035 en “structureel”), waarbij “AO” o.a. WIA/WAO/WAZ omvat. Structureel komt men uit op € 2.299 mln totaal, met o.a. AO € 1.344 mln, WW € 343 mln, Participatiewet € 211 mln, IOAW/IOAZ € 267 mln en kleinere posten zoals Ziektewet en Anw.

Bron: Rijksoverheid