Toolkit helpt adviseur gesprek over pensioen met zelfstandig ondernemer te starten

Dat gesprek lijkt nog steeds hard nodig. Zelfstandig ondernemers bouwen doorgaans niet automatisch pensioen op via een werkgever. Ook ondernemers die ondernemerschap combineren met een dienstverband kunnen daardoor voor een deel zelf verantwoordelijk zijn voor hun aanvullende oudedagsvoorziening.

Eerst bepalen wat later nodig is
Uit onderzoek van ZZP Nederland blijkt volgens het Verbond dat zelfstandigen vooral behoefte hebben aan een berekening van het inkomen dat zij later nodig hebben. Daarnaast bestaat behoefte aan uitleg over de verschillende mogelijkheden om dat inkomen op te bouwen. Daarmee begint het gesprek dus niet noodzakelijk bij een pensioen- of lijfrenteproduct. Eerst moet duidelijk worden:

• welk inkomen de ondernemer na pensionering nodig denkt te hebben;
• welke voorzieningen al aanwezig zijn;
• welk eventueel tekort resteert;
• en welke mogelijkheden bestaan om dat tekort aan te vullen.

Bestaande inkomstenbronnen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit AOW, eerder via werkgevers opgebouwd pensioen, lijfrenten, vrij vermogen, ondernemingsvermogen en eventueel vermogen in de eigen woning.

Zes stappen voor de zelfstandig ondernemer
De toolkit bevat zowel een handvat voor professionals als een stappenplan dat rechtstreeks met de zelfstandig ondernemer kan worden gedeeld. Het stappenplan bestaat uit zes stappen:

1. bepaal hoeveel inkomen later nodig is;
2. breng bestaande inkomstenbronnen en voorzieningen in kaart;
3. onderzoek de verschillende mogelijkheden om vermogen voor later op te bouwen;
4. begin tijdig met opbouwen;
5. onderzoek de fiscale mogelijkheden, waaronder de beschikbare jaarruimte;
6. schakel waar nodig deskundig advies in.

Voor de inventarisatie van al opgebouwd pensioen kan onder meer Mijnpensioenoverzicht.nl worden gebruikt.

Lijfrente en jaarruimte
Voor de financieel adviseur is met name de vijfde stap interessant. Zelfstandig ondernemers kunnen bij een pensioentekort gebruikmaken van de fiscale faciliteiten voor lijfrenten. Sinds de Wet toekomst pensioenen zijn de mogelijkheden voor lijfrenteopbouw aanzienlijk verruimd. Of daadwerkelijk premie of inleg voor een lijfrente in aftrek kan worden gebracht, hangt echter af van de individuele jaarruimte en eventueel beschikbare reserveringsruimte. Het is daarom belangrijk om niet uitsluitend te kijken naar het bedrag dat de ondernemer bereid is opzij te zetten. Eerst moet worden vastgesteld hoeveel fiscaal gefacilieerde ruimte daadwerkelijk beschikbaar is. Dat aandachtspunt wordt extra relevant bij ondernemers die naast hun onderneming ook in loondienst werken en pensioen opbouwen. De pensioenopbouw kan van invloed zijn op de berekening van de beschikbare jaarruimte. Door de overgang naar het pensioenstelsel van de Wet toekomst pensioenen kan bovendien afhankelijk van het toepasselijke pensioenregime verschillende informatie nodig zijn voor die berekening.

Meer dan alleen fiscaal pensioen
De toolkit kiest nadrukkelijk voor een bredere benadering dan alleen pensioenproducten. Zelfstandigen kunnen op verschillende manieren vermogen voor later opbouwen, bijvoorbeeld via banksparen, verzekerde lijfrenten, beleggen of – onder voorwaarden – voortzetting van een pensioenregeling van een voormalige werkgever. Ook vrij vermogen en ander opgebouwd vermogen kunnen onderdeel zijn van de financiële planning.

Hier ligt een belangrijke adviesvraag. Een fiscaal gefacilieerde lijfrente kan aantrekkelijk zijn vanwege de aftrekbaarheid van de inleg, maar heeft ook beperkingen. Het opgebouwde vermogen is gebonden aan fiscale voorwaarden en de toekomstige uitkeringen zijn in beginsel belast in box 1. Vrij vermogen kent die fiscale aftrek niet, maar is doorgaans flexibeler beschikbaar. De uiteindelijke keuze vraagt daarom om een bredere financiële analyse.

Informeren of adviseren?
Een opvallend onderdeel van de toolkit is de aandacht voor het onderscheid tussen informeren en adviseren. Het hulpmiddel is nadrukkelijk niet bedoeld als productadvies. Voor accountants en boekhouders is dit onderscheid relevant. Zij kunnen vanuit hun bestaande klantrelatie een belangrijke signaleringsfunctie vervullen. Zij kennen doorgaans de winstontwikkeling, vermogenspositie en financiële mogelijkheden van de ondernemer en kunnen daardoor het onderwerp inkomen voor later op de agenda zetten. Wanneer de inventarisatie leidt tot concrete keuzes over financiële producten, kan doorverwijzing naar een daarvoor bevoegde financieel adviseur noodzakelijk zijn. Het Verbond positioneert de accountant, boekhouder, belastingadviseur en financieel adviseur dan ook als belangrijke schakels in het netwerk rond de zelfstandig ondernemer.

Praktijk voor de adviseur
De toegevoegde waarde van de toolkit zit vooral in het structureel maken van een gesprek dat gemakkelijk wordt uitgesteld. Een bruikbare adviesvolgorde is:

gewenst inkomen → bestaande voorzieningen → tekort → opbouwmogelijkheden → fiscale ruimte → passende oplossing.

Dat voorkomt dat het gesprek direct wordt beperkt tot de vraag welk bedrag nog fiscaal aftrekbaar in een lijfrente kan worden gestort.

Voor hypotheekadviseurs kan de inventarisatie eveneens interessant zijn. De woning en hypotheek vormen voor veel ondernemers een belangrijk onderdeel van hun totale vermogenspositie. Een grotendeels afgeloste woning kan de woonlasten na pensionering beperken, maar woningvermogen is niet zonder meer hetzelfde als direct besteedbaar pensioeninkomen. Andersom kan een aanzienlijke resterende hypotheek juist invloed hebben op het bedrag dat na pensionering nodig blijft. De toolkit kan daarmee een goed aanknopingspunt zijn om pensioenplanning, vermogensopbouw en financiële planning meer in samenhang te bespreken.

Bron: Verbond van Verzekeraars – Toolkit Inkomen voor later.