Wetsvoorstel implementatie EU-richtlijn gegevensuitwisseling cryptoactiva

Achtergrond: DAC8 en CARF in een notendop
Het wetsvoorstel wijzigt de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen (WIB) en de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) om Richtlijn (EU) 2023/2226 (DAC8) te implementeren. DAC8 is de nieuwste uitbreiding van de EU-richtlijn administratieve samenwerking op belastinggebied (de DAC-reeks) en neemt het Crypto-Asset Reporting Framework (CARF) van de OESO over in EU-recht. Kern:

• aanbieders van cryptoactivadiensten moeten klant- en transactiedata verzamelen en rapporteren;
• belastingdiensten wisselen die gegevens automatisch uit;
• doel is betere bestrijding van belastingontduiking en -ontwijking met crypto.

Wat regelt de wet concreet?

Rapportageplicht voor aanbieders van cryptoactiva

De rapportageplicht gaat gelden voor “rapporterende aanbieders van cryptoactivadiensten” in de zin van de EU-crypto verordening (MiCA). Dat zijn onder meer:

• beurzen en handelsplatformen (exchanges);
• brokers en vermogensbeheerders die in crypto’s handelen voor klanten;
• wallet-providers en andere intermediairs die crypto-transacties faciliteren.

Ook bepaalde exploitanten buiten de EU kunnen rapportageplichtig worden, als zij zich op EU-inwoners richten en aan de registratievereisten voldoen.

Welke gegevens moeten worden verzameld en gerapporteerd?

Aanbieders moeten onder DAC8 o.a.:

• de identiteit van de klant vastleggen (naam, adres, geboortedatum, TIN/BSN);
• de fiscale woon- of vestigingsplaats vaststellen via een eigen verklaring van de klant, te verifiëren met andere gegevens (KYC-dossiers, documenten);
• per klant rapporteren:
  • aangehouden cryptotegoeden;
  • relevante transacties (aankoop, verkoop, uitbetaling, ruiltransacties, betalingen in crypto);
  • de tegenwaarde in fiat (bijv. euro’s) en de datum;
• een register bijhouden van de uitgevoerde due-diligence-handelingen.

Deze gegevens worden digitaal aangeleverd bij de Minister van Financiën en vervolgens via de DAC-infrastructuur automatisch uitgewisseld met andere lidstaten.

Niet alleen grensoverschrijdend, maar óók binnenlands

De richtlijn ziet primair op grensoverschrijdende situaties, maar Nederland gaat – conform overweging 13 DAC8 – een stap verder. Met een wijziging van de AWR wordt de rapportage over cryptotransacties ook verplicht voor niet-grensoverschrijdende, puur binnenlandse transacties.

Gevolg: ook als een klant uitsluitend bij een Nederlandse aanbieder handelt en alles “binnenlands” blijft, komt dat in principe in beeld bij de Belastingdienst.

Rapportagefrequentie

De gegevens worden jaarlijks gerapporteerd. Eerder meldde Fintool al dat crypto-aanbieders uiterlijk 31 januari van het volgende jaar moeten rapporteren, waardoor over 2026 voor het eerst uiterlijk 31 januari 2027 wordt gerapporteerd.

Inwerkingtreding en terugwerkende kracht
In het oorspronkelijke wetsvoorstel stond een simpele inwerkingtreding per 1 januari 2026. Met de nota van wijziging is daar een vangnet aan toegevoegd:

Indien het Staatsblad waarin deze wet wordt geplaatst, wordt uitgegeven na 31 december 2025, treedt zij in werking met ingang van de dag na de datum van uitgifte, en werkt zij terug tot en met 1 januari 2026.

Stand van zaken nu:

• 27 januari 2026: Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel aangenomen.
• 28 januari 2026: staatssecretaris verzoekt de Eerste Kamer om spoedige behandeling.
• De verwachting van o.a. Belastingdienst-informatie is dat de wet “begin 2026” in werking treedt met terugwerkende kracht tot 1 januari 2026.

Praktisch: vanaf 1 januari 2026 moeten cryptodienstverleners ervan uitgaan dat transacties over 2026 onder de rapportageplicht gaan vallen, ook al is de formele inwerkingtreding mogelijk later in 2026.

Gevolgen voor cryptobezitters – en uw cliënten
De Rijksoverheid is daar helder over: het wetsvoorstel DAC8 verandert niets aan de fiscale positie van crypto-bezitters zelf. Er wordt geen nieuwe belasting ingevoerd; de wet regelt dat aanbieders vanaf 1 januari 2026 gegevens over klanten en hun transacties aan de Belastingdienst doorgeven. Crypto’s horen – net als nu – in box 3 bij de bezittingen die moeten worden opgegeven.

Belangrijk voor uw cliënten:

• wie crypto’s aanhoudt boven de relevante vrijstellingsgrenzen moet die nu al aangeven;
• DAC8 vergroot vooral de zichtbaarheid van cryptobezit en -transacties voor de fiscus;
• niet-opgegeven crypto’s lopen vanaf 2026 een veel groter detectierisico.

Voor de adviespraktijk betekent dit:

• normaliseer crypto in uw inventarisatie en dossiervorming: vraag gericht naar wallets, accounts bij (buitenlandse) exchanges en DeFi-posities;
• adviseer cliënten hun eigen administratie op orde te hebben (wallet-overzichten, transactielijsten, koersen rond peildata); DAC8-rapportages zijn ondersteunend bewijs, geen persoonlijke administratie;
• wees alert op cliënten die in voorgaande jaren niets hebben aangegeven, maar wel significant cryptovermogen hebben: DAC8 kan in de toekomst tot navorderingen en boetes leiden.

Gevolgen voor aanbieders van cryptoactivadiensten (CASPs)
Voor aanbieders – veelal al onder de Wwft en straks onder MiCA – betekent DAC8 een forse extra laag rapportage- en organisatieverplichtingen.

Due diligence en eigen verklaringen

Volgens de memorie van toelichting moeten aanbieders:

• van elke rapportageplichtige gebruiker een eigen verklaring vragen over fiscale woon-/vestigingsplaats;
• die verklaring verifiëren met andere klantgegevens (KYC, identificatiedocumenten, woonadres, IP-informatie);
• de fiscale woonplaats vaststellen op basis van een combinatie van verklaring en bewijs;
• hun processen zo inrichten dat deze gegevens digitaal kunnen worden gerapporteerd aan de minister.

De Europese Commissie heeft de administratieve lasten voor aanbieders geraamd op incidenteel € 233–284 mln, met een Nederlandse “share” van ca. € 25–30 mln eenmalig en € 2,2–2,7 mln structureel per jaar.

Registratieplicht en reikwijdte

Exploitanten van cryptoactiva die als rapporterende aanbieder kwalificeren, krijgen een registratieplicht. Daarmee wordt geborgd dat ook bepaalde niet-vergunningplichtige spelers onder DAC8 vallen, mits zij in een deelnemend land gevestigd zijn of zich op EU-inwoners richten.

Daarnaast worden sanctiebepalingen in de WIB en AWR aangescherpt. Ernstige of opzettelijke niet-naleving kan leiden tot hoge bestuurlijke boetes en – in uiterste gevallen – strafrechtelijke vervolging als economisch delict.

Samenloop met Wwft en TFR

CASPs zaten al in de anti-witwashoek:

• zij zijn Wwft-instelling en vallen onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten;
• zij moeten de zgn. Travel Rule uit de EU Transfer of Funds Regulation (TFR) naleven, waarbij bij iedere overdracht informatie over verzender en ontvanger moet “meereizen”.

DAC8 komt daar bovenop, met een duidelijk belastingdoel: automatische uitwisseling van crypto-informatie met andere belastingdiensten.

Wat betekent dit in de adviespraktijk?

Voor belastingadviseurs en financieel planners

Enkele aandachtspunten die u nu al met cliënten kunt bespreken:

1. Inventarisatie crypto-positie

• Neem crypto standaard op in het inventarisatieformulier (box 3, eventueel in BV).

• Maak onderscheid tussen holdings op grote gereguleerde platforms en “zelf-gehoste” wallets; DAC8 pakt primair de eerste categorie.

2. Dossiervorming en bewijspositie

• Leg vast welke crypto-posities per 1 januari aanwezig zijn (voor box 3), inclusief onderliggende administratie.

• Bespreek met cliënten dat er straks informatie uit DAC8-rapportages kan opduiken die tot vragen of correcties leidt.

3. Compliance-strategie bij verleden

• Voor cliënten die in het verleden niets of onvolledig hebben aangegeven: bespreek tijdig de risico’s en (binnen de wettelijke kaders) eventuele mogelijkheden om alsnog te herstellen, voordat DAC8-data de fiscus bereiken.

Voor adviseurs met CASPs als klant

Begeleidt u aanbieders van cryptoactiva of fintech-bedrijven, dan is DAC8 een volwaardig compliance-project:

• integraal gap-assessment tussen huidige Wwft/KYC-processen en DAC8-vereisten;
• bepalen of en waar de organisatie rapportageplichtig is (één rapportagelidstaat);
• inrichting van systemen voor:
  • het verzamelen en valideren van fiscale woonplaatsgegevens;
  • koppeling van klant- en transactiegegevens;
  • jaarlijkse rapportage (formaten, validatie, testtraject met Belastingdienst).
• herziening van privacy-documentatie (informatie-plicht richting klanten, bewaartermijnen, verwerkingsregister) in het licht van AVG-en AP-adviezen die nadrukkelijk in de MvT zijn betrokken.

Kortom: met de aanneming in de Tweede Kamer is DAC8 geen papieren exercitie meer. Voor adviseurs is dit hét moment om crypto structureel in de klantinventarisatie op te nemen, dossiervorming op orde te brengen en CASP-cliënten voor te bereiden op een forse uitbreiding van hun rapportage- en compliance-verplichtingen.

Bron: Rijksoverheid